Opium:

Opium is hét kunst- en cultuurprogramma, met interviews en reportages, een artist in residence in ons Opium Atelier en een eigen Nachtkastje. En muziek om je te verwonderen, en dan bij in slaap te vallen.

Podcast afleveringen

Het gesprek - Yücel Kopal (15 juni)

Jan Mom spreekt scriptschrijver Yücel Kopal over zijn voorstelling Geld voor Goud bij Theater Bellevue.

Toneelschrijver Yücel Kopal runde jarenlang een goudinkoopwinkel in een migrantenwijk van Nijmegen. De bijzondere, soms schrijnende verhalen van zijn klandizie bewerkt hij in regie van Jan Hulst en Kasper Tarenskeen tot deze nieuwe voorstelling van Theater Bellevue.

Het gesprek - Wubkje Kuindersma (14 juni)

Andrea van Pol spreekt choreograaf Wubkje Kuindersma over haar choreografie voor The Prometheus Project met Het Nationale Ballet en Holland Festival.

Uit liefde voor de mensheid stal de mythische Prometheus het vuur van de goden en bracht het naar de mens. Choreografen Remi Wörtmeyer, Wubkje Kuindersma en Ernst Meisner maken voor The Prometheus Project ieder een solo rondom verschillende aspecten van deze mythe, op pianomuziek van Ludwig Van Beethoven.

Het gesprek - Yvonne Jagtenberg (11 juni)

Annemieke Bosman spreekt auteur, scenarioschrijver en illustrator Yvonne Jagtenberg over haar jeugdboek 'Wandert. De laatste jongen die naar zijn ouders luisterde'.

Wandert wil maar één ding en dat is net als zijn vader artiest worden. Zijn vader ziet dat absoluut niet zitten en wil zelfs niet dat Wandert een instrument leert bespelen. Maar ook zonder instrument maakt Wandert van zijn leven elke dag een vrolijke voorstelling. Hij acteert, tapdanst, improviseert en goochelt zich uit elke ongemakkelijke situatie. En zulke situaties zijn er genoeg met een vader en moeder die er een heel eigen levensstijl op na houden en flink ruzie kunnen maken. Met Wanderts humor worden alle zware dingen licht!

Het gesprek - Persis Bekkering (10 juni)

Annemieke Bosman spreekt schrijver Persis Bekkering over haar boek 'Exces'.

Na een instabiele jeugd die haar langs een rijtje dubieuze vaderfiguren voert, staat danseres Nim op het punt volwassen te worden. Ze heeft de tijd mee: de jaren tachtig zijn bijna voorbij, de economie trekt aan, alles wordt nu alleen nog maar beter. Wanneer de laatste vader sterft, stort Nim zich in een nieuwe jeugdcultuur die massa’s mensen dansend in extase bij elkaar brengt. Een uitbundig leven langs de epicentra van de westerse cultuur volgt, met nachten zonder slaap en een eindeloze stroom geliefden. Toch heeft Nim het gevoel niet vooruit te komen. Want waarom voltrekt zich steeds dezelfde ramp? Waarom lijkt de tijd zich alleen maar te herhalen? Exces is een vertelling met het repetitieve ritme van techno. Een even uitdagende als melancholische roman over het afscheid van de toekomst in een heden dat permanent in crisis is, en een ode aan de ravebeweging, als laatste echo van de utopieën van de twintigste eeuw.

Het gesprek - Martin de Haan (9 juni)

Jan Mom spreekt schrijver Martin de Haan over zijn romandebuut 'Ramkoers'.

De 37-jarige fotograaf Jasper van den Berg ligt net in bad als op de radio het nieuws klinkt: er is een grote ruimterots gesignaleerd die op de aarde af komt razen, trefkans nog onbekend. Wat te doen? Eerst aan het werk, want de jaarlijkse Poedelkalender moet worden gemaakt. Dan toch ook maar even naar Noord-Spanje bellen, waar zijn vriendin Hannah woont. Het is het begin van een doltragische kroniek, waarin we Jasper van dag tot dag volgen op zijn weg door wat misschien wel de eindtijd is, en misschien ook wel helemaal niet. Dat alles bezien door het oog van een raadselachtige verteller.

Het gesprek - Simone de Vries (8 juni)

Jan Mom spreekt filmregisseur Simone de Vries over haar documentaire 'Igone - En als beloning zweef je'.

In september 2019 beëindigt prima ballerina Igone de Jongh vrij plotseling haar carrière bij het Nationale Ballet. Na een leven van vrijwel elke dag dansen, is er ineens niks. Regisseur Simone de Vries volgde Igone in het eerste moeilijke jaar nadat ze gestopt is.

Het gesprek - Rosita Steenbeek (7 juni)

Andrea van Pol spreekt schrijver Rosita Steenbeek over haar boek 'Leven in Rome'.

Het leven in Rome is nooit gewoon. Het is of je om de haverklap een filmscène binnenloopt, soms zelfs letterlijk zoals op de Piazza Navona waar Woody Allen aan het draaien is of bij een berucht café waar de moord op een Romeinse maffiabaas wordt nagespeeld. Rosita Steenbeek neemt ons mee naar een diner in het Quirinaal waar dertig pausen woonden en nu de president, maar ook naar een lunch met daklozen in een tot eetzaal omgevormde kerk. Ze viert de 2769ste verjaardag van Rome aan de nachtelijke Tiber, wordt geïnterviewd over fietsen door de bisschoppelijke televisiezender en ziet de paus met een helikopter de stoel van Petrus verlaten. De caleidoscopische reis voert ook terug in de tijd, naar een parkeergarage in antieke paardenstallen, een metrostation in het muziekpaleis van keizer Hadrianus en een eeuwenoude apotheek met een medicijn waar keizer Nero al bij zwoer. We zien schatten uit het Vaticaanse Geheim Archief en ontdekken dat Rome een van de groenste steden is. Wanneer de stad een pretpark lijkt te worden legt corona het leven stil en is Rome met zichzelf alleen.

Het gesprek - Lieneke Frerichs (4 juni)

Annemieke Bosman spreekt tekstediteur en literair historicus Lieneke Frerichs over haar boek Nescio: Leven en werk van J.H.F. Grönloh.

In 1918 verschenen Nescio's verhalen ‘De uitvreter’, ‘Titaantjes’ en ‘Dichtertje’ voor het eerst in boekvorm. In de loop der tijd maakte J.H.F. Grönloh zich bekend als de man achter dit pseudoniem, maar hij bleef verder buiten de literaire wereld. Ook na zijn dood in 1961 hield zijn familie de deur voor biografen gesloten. In 'Nescio. Leven en werk van J.H.F. Grönloh' gaat die deur eindelijk open.

Uit niet eerder gepubliceerde documenten rijst een fascinerend portret op van de gecompliceerde man die deze verhalen schreef. Verhalen die een basis hebben in zijn eigen leven: zijn jeugd, zijn idealistische jaren, zijn verliefdheid op zijn latere vrouw, het gezinsleven en zijn carrière van kantoorbediende tot directeur. Hij maakte een maandenlange zakenreis door Brits-Indië, waarvan hij in brieven verslag doet. De vele brieven aan zijn dochter in Groningen geven een beeld van Amsterdam in oorlogstijd, het leven tijdens de hongerwinter en van de jaren daarna, toen hij eindelijk kon doen wat hij het liefste deed: zwerven door Nederland. Nescio schittert in de vele citaten uit de brieven. De biografie laat eens te meer zien wat een groot stilist hij was.

Het gesprek - Ria Marks (3 juni)

Annemieke Bosman spreekt regisseur en actrice Ria Marks over de stream Histoire du soldat, uitgevoerd door o.a. musici van het Koninklijk Concertgebouworkest en Janine Jansen.

Histoire du Soldat is een parabel over een soldaat die zijn viool ruilt met de duivel voor een boek dat de toekomst van de economie kan voorspellen. Hiermee vertaalde Igor Stravinsky in 1918 een oud Russisch sprookje naar de geest van zijn tijd. Hij tekende aan dat volgende uitvoeringen op hun beurt zouden moeten worden aangepast aan de tijd en de plaats waar ze zouden worden uitgevoerd. Daaraan geven zes musici van het Concertgebouworkest en artist in residence Janine Jansen graag gehoor. Zij worden bijgestaan door acteur Vincent van der Valk en danseres Carolyn Bolton.

Het gesprek - Hans Heijnen (2 juni)

Jan Mom spreekt filmmaker Hans Heijnen over zijn documentaire De Gert & Hermien Story.

De Gert & Hermien Story toont de opkomst en ondergang van één van de meest populaire zangduo’s uit de Nederlandse geschiedenis: Gert & Hermien Timmerman. Hun carrière kende grote hoogtes en diepe dalen. Waarbij hun persoonlijke leven, dat werd getekend door schandalen, steeds breed werd uitgemeten in ´de roddelbladen´. Dochter Sandra is, samen met enkele andere intimi en vertrouwelingen van Gert en Hermien, onze gids in het onwaarschijnlijke verhaal van haar narcistische, manipulatieve vader en gedreven moeder.

Het gesprek - Winy Maas (1 juni)

Jan Mom spreekt architect Winy Maas over de documentaire over hem Winy Maas - Under tomorrow's sky.

In de Close Up-documentaire Winy Maas - Under tomorrow's sky is te zien hoe architect en stedenbouwkundige Winy Maas in Nederland en Azië vernieuwende ontwerpen lanceert. De documentaire is een portret van een bevlogen man die het als zijn missie ziet om oplossingen te bedenken voor de stad van de toekomst. Regisseur Jan Louter volgde Winy Maas bijna twee jaar lang voor deze documentaire.

Prijsuitreiking De Grote Poëzieprijs 2021 (31 mei)

Op maandagavond 31 mei is de winnaar van De Grote Poëzieprijs 2021 in Opium bekendgemaakt. Liesbeth Lagemaat wint met haar bundel Vissenschild de derde editie van De Grote Poëzieprijs.

Het gesprek - Ivo van Hove (28 mei)

Annemieke Bosman spreekt regisseur Ivo van Hove over de Romeinse Tragedies die door VPRO worden uitgezonden.

De VPRO zendt vanaf 30 mei een 10-delige, speciaal voor televisie gemaakte, bewerking van het zes uur durende stuk Romeinse tragedies van Internationaal Theater Amsterdam (ITA) uit. Het is de grootste productie ooit van regisseur Ivo van Hove en werd wereldwijd bejubeld. In dit stuk komen drie tragedies van Shakespeare samen: Coriolanus, Julius Caesar en Antonius & Cleopatra. Hoofdrollen zijn er voor onder anderen Gijs Scholten van Aschat, Hans Kesting, Chris Nietvelt en Marieke Heebink.

Het gesprek - Franca Treur (27 mei)

Annemieke Bosman spreekt schrijver Franca Treur over haar novelle 'De golf'.

Bruno en Loes, schrijver en academica, kochten enkele jaren geleden een varend woonschip met het oog op de zeespiegelstijging. Ze kregen er een zoontje, Olivier. Hoe voorbereid ze ook zijn, als het gevaar ineens uit een heel andere hoek komt, hebben ze daar geen eenduidig antwoord op. Loes gelooft in therapie, althans, in therapie voor Bruno. Bruno zelf pakt het liever drastischer aan. Wanneer Loes een studente van haar op Bruno afstuurt, wordt het de vraag of hij zijn plan ooit nog kan gaan uitvoeren. In weinig woorden laat Franca Treur in De golf haar personages worstelen met de uitdagingen van deze tijd. Er mag gelukkig gelachen worden, maar boven de zinnen hangt steeds de prangende vraag: wat zou jij in deze situatie doen?

Het gesprek - Els van Driel (26 mei)

Jan Mom spreekt filmregisseur Els van Driel over haar project Shadow Game.

Shadow Game is een transmediaproject van Eefje Blankevoort en Els van Driel, gemaakt in nauwe samenwerking met journalist Zuhoor al Qaisi. Het bestaat uit een lange documentaire, een serie korte follow-up docu’s, een impact campagne, adventure game en een tentoonstelling in samenwerking met Cigdem Yuksel.

Drie jaar lang volgden regisseurs Els van Driel uit Amstelveen en Eefje Blankevoort verschillende minderjarige vluchtelingen op hun tocht door Europa: van Griekenland tot Servië en van Bosnië en Herzegovina tot Italië en Nederland. Dagelijks proberen ze levensgevaarlijke grenzen over te steken, op zoek naar veiligheid en een beter leven.

Het gesprek - Aimée de Jongh (25 mei)

Jan Mom spreekt animator Aimée de Jongh over haar stripboek 'Dagen van Zand'.

Verenigde Staten, 1937. Een jonge fotograaf wordt gevraagd de zogenaamde Dust Bowl te documenteren en komt daarbij angstvallig dichtbij de ellende die boeren aldaar meemaken: droogte, plagen en eindeloze zandstormen en het menselijk leed dat daar het gevolg van is.
Een actueler verhaal dan het lijkt over man-made klimaatveranderingen en de vluchtelingen die zij veroorzaakt.

Het gesprek - Koos van Zomeren (24 mei)

Andrea van Pol spreekt schrijver Koos van Zomeren over zijn nieuwe boek 'Aan de dijk'.

‘Een mens leeft in de tijdspanne tussen zijn grootouders en zijn kleinkinderen; het hart zou misschien wel langer willen, maar de geest kan niet meer bevatten.’
Voor het laatst keert Koos van Zomeren, zelf de zeventig gepasseerd, terug naar Herwijnen, het dorp van zijn grootouders in de Betuwe. Of eigenlijk naar dat ene buurtje aan het uiteinde van het dorp, ’t Rot, samengeklonterd aan de dijk. Waar iedereen familie was van iedereen. Waar diepe armoede had geheerst en de enige luxe bestond uit de verhalen die er werden verteld. ‘Het is net als met orchideeën – de mooiste verhalen komen van de armste grond.'

Het gesprek - J.V. Neylen (21 mei)

Annemieke Bosman spreekt schrijver en dichter J.V. Neylen over haar poëziedebuut En niet bij machte dat bekroond is met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs 2021.

In haar gedichtenbundel En niet bij machte zoekt J.V. Neylen naar een compromisloos bestaan. Kwetsbaar, scherp en brandend van noodzaak. Haar door impuls gedreven en stilistisch doordachte gedichten onderzoeken de kloof tussen verwachting en realiteit. Uit dertig inzendingen en een shortlist van zes bundels heeft de jury met unanimiteit van stemmen En niet bij machte geselecteerd.

Het gesprek - Paula van der Oest (20 mei)

Annemieke Bosman spreekt filmregisseur Paula van der Oest over haar film Love in a bottle. 

Liefde op het eerste gezicht bestaat. Het gebeurt. Soms kijken twee mensen elkaar aan en beseffen: dit is het. Zo ook bij Lucky en Miles, ook al hebben ze elkaar slechts vluchtig gezien op het vliegveld. Allebei haastig op weg naar huis, omdat de wereld opeens in de greep was van COVID. Miles zit nu in Londen, Lucky in Amsterdam, allebei opgesloten in hun eigen huis, ver weg van elkaar. Het enige dat ze zeker weten, is dat ze elkaar willen leren kennen en een paar ongestoorde weken voor de boeg hebben om dat te doen. Ze gaan ervoor. Maar kan de relatie ook stand houden als ze straks weer uit hun online bubbel stappen?

Het gesprek - Sanne Thierens (19 mei)

Jan Mom spreekt schrijver Sanne Thierens over haar boek Mjoeziekul. Hoe Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink de Nederlandse musical vormgaven.

‘Ja, leuk,’ reageerde Annie M.G. Schmidt toen haar begin jaren zestig werd gevraagd om een musical te schrijven. Terwijl ze eigenlijk helemaal niet wist wat dat nou was, een mjoeziekul. Sanne Thierens ontmaskert in Mjoeziekul deze en andere mythes. Aan de hand van talrijke bronnen en interviews met betrokkenen reconstrueert ze de ontstaansgeschiedenis van de zeven musicals die Annie M.G. Schmidt en Harry Bannink samen maakten. Van Heerlijk duurt het langst (1965) en Foxtrot (1977) tot Ping ping (1984). Van het eerste idee en de soms moeizame schepping tot de immer roerige ontvangst.

Het gesprek - Babs Gons (18 mei)

Jan Mom spreekt schrijver en performer Babs Gons over haar poëziedebuut Doe het toch maar.

In haar geëngageerde poëziebundel ‘Doe het toch maar’ weet Babs Gons de vinger op pijnlijke plekken te leggen door de wereld te bevragen en de plooien van het leven te laten zien. Gedichten die recht het hart en het hoofd in gaan om daar rond te zingen. Of het nu gaat over vrouw-zijn, het slavernijverleden, afkomst, de liefde in al haar verscheidenheid, of de kwetsbare positie van de kunsten, al deze uiteenlopende thema’s zijn onder één lemma te brengen: Het Leven zelf, in al zijn kleuren en facetten. Nooit omfloerst, niet bang de dingen bij de naam te noemen. ‘Doe het toch maar’ als levenshouding, universeel door het persoonlijke, hoogst actueel en tegelijk tijdloos, en wars van hokje denken.

Het gesprek - Isabelle Boon (17 mei)

Andrea van Pol spreekt fotograaf Isabelle Boon over haar tentoonstelling 'I love Banda' in Het Scheepvaartmuseum.

De Banda-eilanden zijn onlosmakelijk verbonden met de maritieme geschiedenis van Nederland. Vanuit de vraag hoe het bewogen verleden doorwerkt naar het heden en de toekomst, fotografeerde Isabelle Boon de jongeren van de eilanden.

Het gesprek - Frans Blom (14 mei)

Annemieke Bosman spreekt Frans Blom over zijn boek Podium van Europa. Creativiteit en ondernemen in de Amsterdamse Schouwburg van de zeventiende eeuw.

In Podium van Europa vertelt Frans Blom de ontstaansgeschiedenis van de eerste schouwburg in het Nederlandse taalgebied: die van Amsterdam. Anders dan we geneigd zijn te denken, bedienden de theatermakers vanaf de opening in 1639 niet alleen de elite in de stad: de Schouwburg bood populair toneel voor een heel divers publiek. Veel van wat in de Schouwburg op de planken werd gebracht, naast werk van bekende stadgenoten, waren Nederlandstalige versies van succesnummers uit het buitenland. Als Titus Andronicus het goed deed onder Engelse gezelschappen, kwam er een Nederlandse variant in de Schouwburg. De Cid was zo’n hit in Parijs dat Amsterdam al snel de Nederlandstalige première had. Maar Podium van Europa gaat over meer dan toneelstukken; het is eerst en vooral het verhaal van de geboorte van het uitgaansleven en het ontstaan van cultureel ondernemerschap: hoe een als bedrijf geleid theater in de zeventiende eeuw tot grote bloei kon komen.

Het gesprek - Jetske Mijnssen (13 mei)

Annemieke Bosman spreekt regisseur Jetske Mijnssen over haar voorstelling Donizetti Queens in Concert met De Nationale Opera.

Meeslepende liefdesduetten, hoogoplopende conflicten en aria’s die barsten van virtuositeit en emotie. In zijn drie ‘koninginnenopera’s’ componeerde belcanto-grootmeester Gaetano Donizetti op de toppen van zijn kunnen. In dit concert neemt een internationale topcast u mee op een betoverende reis in de wereld van de hoge zangkunst en presenteert een voorproef van de trilogie die De Nationale Opera de komende seizoenen zal brengen.

Het gesprek - Arie van den Berg (12 mei)

Jan Mom spreekt dichter en essayist Arie van den Berg over zijn boek 'De leeuw van Alpi'.

Olifanten, neushoorns en roofkatten waren eeuwenlang ‘koninklijke’ dieren. Het volk kreeg ze niet te zien; maar omstreeks 1750 veranderde dit. Kermisgasten trokken met steeds grotere ‘beestenspellen’ door Europa. Een van die reizende menageriehouders was de Parmezaan Antonio Alpi. Hij stelde zijn dieren niet alleen tentoon, maar verkocht ze ook. De handelswaar varieerde van rendier tot neushoorn. In 1799 sleet hij een compleet beestenspel aan de keizer van Oostenrijk, en in 1808 aan koning Lodewijk Napoleon. Een succesvol zakenman dus – maar Alpi was meer dan dat. Hij had ook contact met wetenschappers die de natuur in kaart brachten. ‘De leeuw van Alpi’ is behalve de biografie van een enkeling ook een beschrijving van de kinderjaren van de dierentuin. Vijftien jaar lang onderzocht Van den Berg de geschiedenis van het beestenspel dat hij tegenkwam op kermisdrukwerk. ‘De leeuw van Alpi’ is het fascinerende resultaat van die speurtocht.

Het gesprek - Michiel van Erp (11 mei)

Jan Mom spreekt regisseur Michiel van Erp over zijn vierdelige serie 'De roze revolutie'.

In 'De roze revolutie' onderzoekt regisseur Michiel van Erp vanuit zijn persoonlijke verwondering de historie van de LHBTQIA+-beweging in Nederland in de afgelopen vijftig jaar. Een beweging van vrijgevochten mensen die vieren dat iedereen anders is. In intieme gesprekken maakt hij de balans op. Hoe is het met de hard bevochten verworvenheden en hoe zit dat met al die letters?

Het gesprek - Monica de Ruiter (10 mei)

Andrea van Pol spreekt journalist, cultuurgids, redacteur en schrijver Monica de Ruiter over haar boek 'Kijk als een kunstenaar. Van theedoek tot terpentine: hoe schildertechnieken en materialen de kunstgeschiedenis beïnvloeden'.

Monica de Ruiter vertelt over beroemde Nederlandse schilderijen en hoe ze gemaakt zijn – een verfrissende en inspirerende invalshoek om naar schilderkunst te kijken en erover te praten.

Het gesprek - Porgy Franssen (7 mei)

Annemieke Bosman spreekt acteur Porgy Franssen over zijn nieuwe voorstelling Slaapverhalen.

Moeite met slapen? Dan helpt een verhaaltje voor het slapengaan misschien wel. Acteur Porgy Franssen geeft met zijn ‘Slaapverhalen’ een intieme voorstelling bij mensen in de slaapkamer.
Door corona viel zijn werk stil. En omdat hij niet van stilzitten houdt, bedacht hij dat als het publiek niet naar hem toe kan komen, hij net zo goed zelf naar het publiek kan gaan. Met de voorstelling Slaapverhalen treedt hij op in de slaapkamer waar hij aan de rand van het bed een slaapverhaal leest. 

Het gesprek - Ralph Keuning (6 mei)

Annemieke Bosman spreekt kunsthistoricus en directeur van Museum de Fundatie Zwolle Ralph Keuning over de tentoonstelling John Heartfield - Fotografie plus Dynamiet.

Zodra het kan toont Museum de Fundatie een uitgebreid overzicht van het oeuvre van John Heartfield (1891-1968). Deze Duitse Dadaïst, fotomonteur en politiek kunstenaar gebruikte zijn kunst als wapen en bereikte daarmee een miljoenenpubliek. Fotografie plus Dynamiet is het grootste overzicht van het werk van deze ‘influencer avant la lettre’ dat ooit in Nederland te zien is geweest. De tentoonstelling is een samenwerking met de Akademie der Künste, Berlijn, en reist na Zwolle door naar Londen.  

Het gesprek - Sven Ratzke (5 mei)

Andrea van Pol spreekt zanger Sven Ratzke over zijn tv-uitzending 'Sven Ratzke: Songs in a Cabaret'.

Vanuit de concertzaal van concertgebouw De Vereeniging dwaalt zanger en entertainer Sven Ratzke door de intieme nachtclubs van de wereld. Van de 'Cabarets' van Parijs en New York, naar het avontuur in Londen, Amsterdam en Berlijn. Songs en verhalen die gaan over de grote 'Sehnsucht', het grote verlangen. Ook over het verlangen om weer bij elkaar te kunnen zijn in een theater. De kijker wordt meegenomen in de wereld van jazz, klassiek en pop. Met sopraan Claron McFadden, harpiste Lavine Meijer, trompettist Eric Vloeimans, bandoneonist Carel Kraayenhof en schrijfster Connie Palmen.

Het gesprek - Saskia Goldschmidt (4 mei)

Jan Mom spreekt schrijver Saskia Goldschmidt over het Dagboek uit Bergen-Belsen van Renata Laqueur.

De vader van schrijver Saskia Goldschmidt overleefde concentratiekamp Bergen-Belsen door de moed van zijn eerste vrouw Renata Laqueur. Nu geeft Goldschmidt haar kampdagboek opnieuw uit, met inleiding van Goldschmidt zelf. 

Het gesprek - Peter van den Berg (3 mei)

Jan Mom spreekt Peter van den Berg over zijn boek 'De schilders van Egmond'.

Vanaf het moment dat schilders Egmond begonnen te bezoeken is het vissersdorp onophoudelijk in verf en foto gevangen. En niet door de minsten. Cornelis Buys, Karel van Mander, Jacob van Ruisdeal en Willem Kool maakten zeegezichten waar de Egmondse wind doorheen waaide. Tegenwoordig hangen hun werken in musea over de hele wereld. George Hitchcock en Gari Melchers maakten Egmond tot een internationale kunstkolonie. Ook ontstond The Art Summer School, die zomers door kunstschilders uit heel Europa en Amerika werd bezocht. Daaruit ontstond de Egmondse School, een stijl van schilderen die van 1890 tot en met 1905 in Egmond bestond. Bijna vierhonderd jaar aan spectaculaire schilderijen leverde Egmond op. De Schilders van Egmond bewijst waarom de kolonie zich terecht met weerhaken in de kunstgeschiedenis bevind.

Het gesprek - Peter Delpeut (30 april)

Annemieke Bosman spreekt schrijver Peter Delpeut over zijn boek 'Het vergeten kwaad'.

Peter Delpeut duikt in het verleden van Jonas Mekas in ‘Het vergeten kwaad’. Al jarenlang heeft Delpeut op grijpafstand naast zijn bureau Mekas’ ‘Movie Journal’ staan. Sinds zijn studententijd is hij een groot bewonderaar van de Litouws-Amerikaanse cineast. Totdat hij in juni 2018 werd opgeschrikt door een artikel in ‘The New York Review of Books’. Historicus Michael Casper beweerde dat Mekas bepaalde gebeurtenissen in het Litouwen van de Tweede Wereldoorlog bewust is vergeten of verkeerd heeft voorgesteld. Van de ene dag op de andere werd Mekas de zoveelste gevallen engel in een lange rij van culturele beroemdheden die door hun ‘oorlogsverleden’ werden achtervolgd. Het overkwam Günter Grass, Paul de Man, Emil Nolde en in Nederland de dichter Lucebert. Wat te doen? Het artikel voor waar aannemen en overgaan tot de orde van de dag? Of de beschuldigingen terzijde schuiven – een al even gemakkelijke vluchtweg. Delpeut koos voor onderzoek. Een onderzoek dat resulteerde in een persoonlijk essay over geschiedschrijving versus individuele herinnering waarin hij Mekas, Casper noch zichzelf heeft willen ontzien.

Het gesprek - Thomas Möhlmann (29 april)

Annemieke Bosman spreekt dichter Thomas Möhlmann over zijn dichtbundel 'Dankbaar lichaam. Een liefdesverhaal in gedichten'.

In de poëzie van Thomas Möhlmann komt af en toe een personage langs dat naar de naam Momo luistert. Momo was stationswachter, minderjarige hotelreceptionist, soms meer jongen, soms meer meisje.
In Dankbaar lichaam is Momo terechtgekomen in een kleine, hechte gemeenschap. De bundel vertelt over de liefde die zich tussen hem en een dorpsdochter ontvouwt, inclusief de dramatische gevolgen voor hem, haar, haar vader en de hele gemeenschap. Het verhaal wordt gedeeltelijk door omstanders en betrokkenen, en grotendeels door de twee geliefden verteld.
Elk afzonderlijk gedicht is een korrel in de caleidoscoop die zicht geeft op de grootste waarheid waartoe de menselijke soort in staat blijkt: liefde overwint alles, zelfs als niet iedereen het overleeft.

Het gesprek - Jaap van Eyck & Frits Zwart (28 april)

Jan Mom spreekt regisseur Jaap van Eyck en biograaf Frits Zwart over hun documentaire 'De lijst van Mengelberg'.

Concertgebouw-dirigent Willem Mengelberg werd na de Tweede Wereldoorlog zwaar gestraft voor zijn nazisympathieën. Hij werd weggezet als collaborateur en landverrader. Nu blijkt echter dat hij actief betrokken is geweest bij het redden van tientallen Joden. De wereldberoemde dirigent schreef in de eerste jaren van de oorlog tientallen brieven aan de nazi-autoriteiten waarin hij succesvol pleitte om Joden niet op transport te zetten. Mengelberg heeft zich voor 48 mensen heeft ingezet, daarvan hebben 34 Joden de oorlog overleefd.

Het gesprek - Martin Hendriksma (27 april)

Jan Mom spreekt schrijver en journalist Martin Hendriksma over zijn boek 'Aan zee. Een kroniek van de kust'.

Van al onze landschappen houden we het meest van de kust. Het strand vormt een laatste plek waar jong en oud, arm en rijk elkaar tegen het lijf lopen. Martin Hendriksma schetst hoe een onherbergzame zandwoestijn, voortdurend bedreigd door het water, kon uitgroeien tot favoriet oord van ontspanning. Lotgevallen van kleurrijke kustbewoners en historische gebeurtenissen smeedt hij aaneen tot een keten van zilte verhalen, die zich uitstrekt van Cadzand tot Rottumeroog.
Aan zee is een royaal geïllustreerde kroniek van vijfhonderd jaar kustbeleving. Van watervloed, slavernij, armoede en oorlog, maar ook van vrijheid en zorgeloos geluk. Gedreven vanuit de vraag: hoe houden we onze kwetsbare, soms overvolle ‘gouden rand’ in de toekomst leefbaar?

Het gesprek - Maartje en Kine (26 april)

Andrea van Pol spreekt het muzikale cabaretduo Maartje en Kine over hun documentaire 'Maartje en Kine buigen niet'.

Maartje en Kine hebben een geheel eigen manier gevonden om de coronacrisis te lijf te gaan. Het muzikale cabaretduo stapt in hun busje, rijdt naar een blokhut in Noorwegen en schrijft een compleet nieuw theaterprogramma. Een wild plan om “uit het artistieke ravijn” te kruipen. Gemakkelijk was het niet, zoals blijkt uit deze documentaire.

Het gesprek - Ike Bertels (23 april)

Annemieke Bosman spreekt filmmaker en producent Ike Bertels over haar documentaire 'Desert Paradise'.

Een welvarend en gelukkig diamantstadje in het zuiden van Namibië wordt gedwongen na te denken over zijn toekomst nu de mijnen zijn leeggehaald. Zijn de achterblijvers in staat het stadje op een nieuw spoor te zetten? Desert Paradise is een observerende documentaire, die de bewoners en het adembenemende landschap hun eigen verhaal laat vertellen.

Het gesprek - Nico Dros (22 april)

Annemieke Bosman spreekt schrijver Nico Dros over zijn boek 'Willem die Madoc maakte'.

Na een storm in het jaar 1196 halen kustvissers een kleuter uit de branding. Die blijkt de enige overlevende van een schipbreuk te zijn. De jongen, vermoedelijk een koningskind, brengt zijn jeugdjaren door in een klooster nabij Brugge. Dat ontvlucht hij om zijn familie terug te vinden. Onder de naam Madoc leidt hij een leven als ridder en vecht duels op leven en dood uit, een leven waarin liefde evengoed een hoofdrol speelt. Jarenlang is hij de rechterhand van de legendarische graaf Hincmar. In Parijs ontpopt hij zich tot agnost, vrijdenker en schrijver. Maar als de Inquisitie actief wordt krijgen de ketterjagers ook Madoc in het vizier. In 2017 ontdekt een Vlaamse mediëvist een verzamelhandschrift uit de dertiende eeuw. Hij raakt ervan overtuigd dat dit eigenhandig werd geschreven door Willem, dichter van het fameuze Van den Vos Reynaerde en het mysterieuze boek Madoc. Hoe houden deze teksten verband met het levensverhaal van de veelzijdige middeleeuwse schrijver?

Het gesprek - Joris van Casteren (21 april)

Het thema eenzaamheid laat niemand onberoerd. Joris van Casteren is er, misschien omdat hij als baby wekenlang in een couveuse lag, afgescheiden van enig menselijk contact, door gefascineerd: in al zijn boeken komt het thema in verschillende gedaanten aan de orde. In 2018 trad hij aan als coördinator van de stichting De Eenzame Uitvaart, die overledenen zonder familie of sociaal netwerk een bijzonder saluut brengt met een persoonlijk gedicht. De wereld van eenzame mensen, die normaal volstrekt onzichtbaar is, ging hiermee voor hem open. In Eenzaamheid biedt Van Casteren een uniek inkijkje in zijn grote fascinatie, die in deze tijden van corona nog pregnanter is geworden. In een combinatie van wonderlijke anekdotes en maatschappelijke en literaire bespiegelingen belicht hij het raadselachtige verschijnsel eenzaamheid van verschillende kanten. Daarnaast is het ook een persoonlijk relaas over de liefde voor een celliste uit Philadelphia die een einde maakte aan zijn eigen eenzaamheid.

Het gesprek - Arjen Ribbens en Pieter van Os (20 april)

Jan Mom spreekt journalist en kunstredacteur Arjen Ribbens en schrijver en journalist Pieter van Os over hun boek 'Tussen kunst en cash'.

De opmerkelijke waardestijging van de allerduurste kunst heeft de groeiende groep mondiaal opererende miljardairs een nieuw beleggingsvehikel verschaft, een alternatief voor goud, aandelen en bitcoins. De keerzijde is helder: hoe meer geld in de kunstwereld omgaat, hoe vaker lelijkheid de schoonheid verdringt.

Aan de hand van dertien spelers uit de kunstwereld laten de journalisten Pieter van Os en Arjen Ribbens zien hoe het patina van artistiek heldendom onder druk van het grote geld ook in Nederland een vrijbrief vormt voor schimmige deals, smoezelig gedrag en soms ronduit bedrog.

Het gesprek - Margalith Kleijwegt (19 april)

Andrea van Pol spreekt schrijver en journalist Margalith Kleijwegt over haar boek 'Verdriet en boterkoek - hoe de oorlog is verdwenen'.

In ‘Verdriet en boterkoek’ vertelt Margalith Kleijwegt over hoe verschillende generaties binnen haar familie omgaan met de Joodse identiteit. Haar moeder, documentairemaakster Netty Rosenfeld, was Joods opgevoed, had ondergedoken gezeten en worstelde met haar beladen verleden. De oorlog had ze ‘van zich afgevochten’, het Joods-zijn beschouwde zij vooral als een last. Voor Kleijwegt was die gespleten houding ingewikkeld. Ze voelde de zwaarte van dat verleden, haar eeuwige gevecht met het Jodendom en wist niet altijd hoe daarop te reageren. ‘Mam, mag ik mijn keppeltje al op?’ vroeg haar achtjarige zoon lang voordat de seideravond zou beginnen. Zo’n blijmoedige associatie met het Jodendom verraste en ontroerde Kleijwegt. Diezelfde onbekommerde houding zag ze bij de kinderen van haar broer, en bij de kleinkinderen van haar neef Jaap die in de oorlog als klein jongetje ondergedoken had gezeten. Geen ongemak meer, maar trots.

Het gesprek - Dorien Tamis (16 april)

Annemieke Bosman spreekt kunsthistoricus en journalist Dorien Tamis over het boek 'Brueghel en tijdgenoten - Kunst als verborgen verzet?' dat ze samen met Lars Hendrikman schreef.

De woelige zestiende eeuw trok niet alleen diepe voren door de Nederlandse samenleving, maar liet ook duidelijk zijn sporen na in de kunst. De beeldenstorm, de Spaanse bezetting, de opstand, soms zien we er bewijs van. Waarom dragen die Romeinse legionairs op Brueghels Kruisdraging Spaanse helmen? En wat doet die opvallende Habsburgse adelaar op hun vlag? Die staat toch voor het juk dat we willen afwerpen? En die halve maantjes en Turkse hangsnorren op Brueghels Bekering van Saulus? Het kan niet anders dan dat er een diepe betekenis achter zit. Waren de kunstenaars van de Nederlandse renaissance stiekem verzetshelden? Of toch pragmatici die zich voegden naar hun opdrachtgevers? We volgen hun spoor vanaf het einde van de middeleeuwen in luxe getijdenboeken, via vele werken van Pieter Brueghel II (‘de jonge’) tot de grote kunstenaars van de Vlaamse Barok in de zeventiende eeuw. 

Het gesprek - Daan Heerma van Voss (15 april)

Annemieke Bosman spreekt schrijver en interviewer Daan Heerma van Voss over zijn boek 'De bange mens'.

In Nederland hebben inmiddels meer dan een miljoen mensen een angststoornis. Hoe is het zover gekomen? In ‘De bange mens’ gaat Daan Heerma van Voss op zoek naar de bron van onze angsten.

Het gesprek - Lucas de Man (14 april)

Jan Mom spreekt regisseur, presentator en theatermaker Lucas de Man over zijn serie 'Man en Kunst'.

In Man en Kunst vertelt Lucas De Man bijzondere anekdotes over een kunstwerk uit de Nederlandse musea. Ingezonden persoonlijke verhalen en herinneringen van kijkers vormen hierbij het vertrekpunt.

Het gesprek - Jeroen Pen (13 april)

Jan Mom spreekt schrijver Jeroen Pen over zijn boek 'De meest besproken man van Nederland'.

Otto Spanjer heeft één doel: journalist worden. Maar na zijn studie sociologie wil het voor de voormalig gymnasiast maar niet vlotten. Als webredacteur bij een weekblad en socialemediaredacteur bij de Katholieke Televisie Omroep schrijft hij clickbait-artikelen – die het digitale bereik enorm vergroten–, maar voor het schrijven van goede journalistieke verhalen lijkt geen plaats. De banen die Spanjer ambieert zijn bezet door vijftigers met een vast contract. Vol minachting slaat hij hun eeuwige gelanterfant gade. Met de rug tegen de muur bedenkt hij een plan om het old boys network dat hem tegenhoudt te verslaan. De meest besproken man van Nederland is een verhaal over een land dat zichzelf in korte tijd heruitvond als Europees kampioen flexwerk. Een verhaal over omroeppolitiek, grenzeloze ambitie en media-ambtenaren. Maar bovenal is De meest besproken man van Nederland een verhaal over de eerste naoorlogse generatie die het slechter kreeg dan haar ouders.

Het gesprek - Ariane van Suchtelen (12 april)

Andrea van Pol spreekt conservator Ariane van Suchtelen over de digitale rondleiding Vervlogen - geuren in kleuren van Het Mauritshuis.

Het Mauritshuis heeft vanaf vandaag een primeur: voor de tentoonstelling Vervlogen - geuren in kleuren maakte het museum de allereerste digitale interactieve kijk- en ruik-rondleiding ter wereld. In samenwerking met NN Group is een geurbox ontwikkeld waarmee je vanaf je bank de rondleiding kunt bekijken, en tegelijkertijd kunt ‘ruiken’ aan de kunstwerken. Tijdens de rondleiding interviewt culinair journalist Joël Broekaert de samensteller van de tentoonstelling Vervlogen, Mauritshuis-conservator Ariane van Suchtelen.
Zij vertelt over geuren en kunst in de 17de eeuw, de (vervlogen) geurenwereld van toen. Wat rook je als je je huis uitliep? Wat was de relatie tussen geur, gezondheid en persoonlijke hygiëne? En verschilt de beleving van toen met die van nu? Sommige luchtjes in de geurbox zullen als heel lekker worden ervaren, maar of dat voor alle geuren het geval is …?

Het gesprek - Helena Hoogenkamp (9 april)

Annemieke Bosman spreekt schrijver Helena Hoogenkamp over haar roman 'Het aanbidden van Louis Claus'.

Het is 2003, de zomer dat de dochter haar broek te kort afknipt en Louis Claus naar school komt in een clownspak, de zomer dat haar vader een tumor ontdekt in de borst van haar moeder tijdens het vrijen, haar vriendin Juicy van school wordt gestuurd vanwege coke-gebruik en van een meisje dat zwanger raakt in de schoolvakantie tussen groep acht en de brugklas zonder te weten wie de vader is. De naam van Louis heeft ze in haar arm gekrast. Hij is haar magische en duivelse maar evenzeer romantische held. Na de zomer gaan ze elk hun eigen weg, maar ze blijven elkaars leven op afstand bepalen. Als haar moeder sterft raakt de dochter geobsedeerd door Louis Claus, die een hoofdrol speelt in al haar verhalen.

Het gesprek - Adriënne Groen (8 april)

Annemieke Bosman spreekt tentoonstellingsmaker Adriënne Groen over de tentoonstelling Meret Oppenheim: für dich – wider dich in Design Museum Den Bosch.

Meret Oppenheim was een surrealist die geen surrealist genoemd wilde worden. Een feministe die niet van ‘vrouwenkunst’ hield. Wereldberoemd maar gepijnigd door haar faam. In deze tentoonstelling leer je Oppenheim en haar speelse en ironische werk kennen.

Het gesprek - Ellen de Bruin (7 april)

Jan Mom spreekt wetenschapsredacteur van NRC Handelsblad en nrc.next Ellen de Bruin over haar roman 'Kraaien in het paradijs'.

Vroeger kwamen de toeristen, die zichzelf liever reizigers noemden, massaal naar het eiland. Op zoek naar spiritualiteit, strand en jungle, lokale sensuele massages en chocopasta. Maar dat is al meer dan vijftien jaar geleden. Toen bestond het internet zelfs nog. Toeristen zijn er nu niet meer. Ook steeds meer dieren- en plantensoorten zijn verdwenen. Lipa woont er nog wel, belaagd door de dorpsgek, en ze kan niet weg. Als er een vreemdeling verschijnt, ontwikkelt ze een sprankje hoop. Hij moet wel heel rijk zijn om nog te kunnen reizen. Maar wil hij haar meenemen naar een veilige plek? En wat is er precies gebeurd met die machtige man die vijftien jaar geleden op het eiland was? En met de ontdekking in de jungle, en het vermoorde meisje?