STER Advertentie

Bij welke opname moet je beginnen?

Je kent het misschien wel: je wilt een bepaald muziekstuk eens beluisteren, maar er zijn zo veel opnamen te vinden, dat je door de bomen het bos niet meer ziet. Dat geldt zeker voor de Matthäus-Passion van Johann Sebastian Bach. Bij welke uitvoering moet je nu beginnen als je dit stuk wilt ontdekken? NPO Radio 4 wijst je de weg.

De Matthäus-Passion in 5 stappen

  • De Matthäus-Passion is een muziekstuk over het lijdensverhaal van Jezus Christus verteld volgens het Evangelie van Matthäus.
  • Het is geschreven voor twee orkesten, twee koren en zangsolisten die elk een bepaalde rol uit het lijdensverhaal vervullen.span>
  • Johann Sebastian Bach componeerde het werk waarschijnlijk vóór 1727 en leidde de eerste uitvoering mogelijk op Goede Vrijdag dat jaar.
  • Na Bachs overlijden raakte de Matthäus in de vergetelheid, totdat Felix Mendelssohn het werk herontdekte.
  • Nergens anders ter wereld wordt de Matthaüs-Passion zo vaak uitgevoerd als in Nederland. Het werk staat ook op nummer 1 in de Klassieke Top 400.

Historische uitvoeringspraktijk

De Matthäus-Passion is door de eeuwen heen steeds op een andere manier uitgevoerd. Als je naar een recente opname van het stuk luistert, hoor je meestal instrumenten(replica's) uit de tijd van Bach. Die instrumenten klinken heel anders dan moderne instrumenten. Zo hebben ze een zachtere en meer transparante klank en zijn ze een halve toon lager gestemd. Ze zien er anders uit en musici moeten het instrument ook iets anders bespelen. Het idee achter deze zogeheten historische uitvoeringspraktijk: zo dicht mogelijk komen bij hoe de muziek heeft geklonken in de tijd dat die werd gecomponeerd.

Wist je dat...

...de historische uitvoeringspraktijk is ontstaan in de jaren 60? Een groep musici, waaronder dirigent Frans Brüggen, vond dat oude muziek gespeeld op moderne instrumenten en met hedendaagse ideeën "van A tot Z gelogen" was.

1. De Matthäus-Passion door Ton Koopman

Er zijn veel Matthäus-opnamen van Nederlandse bodem. Nederland heeft namelijk al jarenlang een Matthäus-traditie: ieder jaar rond Pasen voeren zowel professionele musici als amateurs in groten getale Bachs meesterwerk uit. Toonaangevend in het uitvoeren van Bachs muziek is onder anderen Ton Koopman. Koopman, die Frans Brüggen als leraar had, heeft veel onderzoek gedaan naar de religieuze muziek van Bach. Dit leverde hem in 2000 een eredoctoraat aan de Universiteit Utrecht op. Hij is een van de pioniers in de historische uitvoeringspraktijk. Met zijn eigen opgerichte Amsterdam Baroque Orchestra & Choir maakte hij in 2005 deze schitterende live-opname.

2. De Matthäus door de Nederlandse Bachvereniging in beeld en geluid

Niet alleen cd-opnamen, maar ook video-opnamen zijn het waard om te beluisteren én te bekijken. Zoals deze van de Nederlandse Bachvereniging onder leiding van Jos van Veldhoven. Het ensemble werd in 1921 opgericht met als doel de Matthäus-Passion in de kerk uit te voeren. Zo kwam de toonaangevende jaarlijkse uitvoering van de Nederlandse Bachvereniging in de Grote Kerk in Naarden tot stand, waar in 2014 deze videoregistratie van is gemaakt.

3. De mini-Matthäus Paul McCreesh

Een andere dirigent die de Matthäus-Passion zo authentiek mogelijk wil uitvoeren is Paul McCreesh. Hij heeft daar echter een andere blik op dan Ton Koopman. In deze opname van McCreesh uit 2003 met de Gabrieli Players zijn de koren solistisch bezet, dus één persoon per zangpartij. Er wordt namelijk gezegd dat Bach de voorkeur gaf aan koren met een solistische bezetting. Omdat Bach zijn stukken op een kerkorgel speelde, heeft McCreesh de orgelpartij ook op een kerkorgel laten spelen in plaats van het gebruikelijke kistorgel, dat veel kleiner is van formaat en geluid. Toch is er nog discussie of deze theorieën wel kloppen - maar het levert in ieder geval een mooie en bijzondere opname op.

Vergelijk de uitvoeringspraktijk

Vergelijk de bovenstaande historisch geïnformeerde opnames eens met de deze opname uit 1971 van het Münchener Bach Orchester & Chor onder leiding van Karl Richter. Hier speelt het orkest op moderne instrumenten en met een volle toon. Op deze manier wordt oude muziek eigenlijk niet meer uitgevoerd - dit is vooral besteed aan muziek uit de Romantiek en daarna. Die volle toon komt onder andere door het vibrato van de strijkers (het doen trillen van de toon met je linkerhand) wat je op deze opname goed kunt zien en horen. In de historische uitvoeringspraktijk wordt doorgaans veel minder vibrato gebruikt.

Terug naar Luisteren