Panorama Zondag

Het culturele landschap van Vincent Bijlo

KRO-NCRV
foto: Panorama Zondag
  1. Klassiekchevron right
  2. Het culturele landschap van Vincent Bijlo

Vincent Bijlo is cabaretier, schrijver en columnist. Hij is blind geboren en wijdde zich aanvankelijk aan het kleuter- en lager onderwijs op het Koninklijk Instituut Tot Onderwijs Van Blinden. Dit bleek toch niet de juiste carrière voor hem. Hij ging Nederlandse taal- en letterkunde studeren, maar uiteindelijk kwam er een nieuwe liefde op zijn pad: het cabaret. Hij is in voorbereiding op een reeks nieuwe shows die in première gaan op 3 maart getiteld: Laat dat nou maar aan mij over. De show wordt een ear-opener waarin Bijlo de zienden aan de hand neemt. Zijn culturele landschap voert ons langs compositie van Lili Boulanger, het boek Les années van Annie Ernaux, een show van cabaretier Freek de Jonge en het boekje Het pantheon der menschheid uit 1919 van Berlage.

Panorama Zondag: het culturele landschap van Vincent Bijlo

KUNSTWERK 1: Lili Boulanger - Pour les funérailles d’un soldat

Juliette Marie Olga (Lili) Boulanger (1893-1918) was een Franse componiste. Haar vader was ook een beroemde componist. Boulanger groeide op in een muzikaal en intellectueel milieu. Ze was vanaf jonge leeftijd chronisch ziek omdat een longontsteking haar immuunsysteem had aangetast.

Op haar zestiende besloot Boulanger dat ze componist wilde worden. Daarop studeerde ze zelf drie jaar lang allerlei aspecten die bij componeren kwamen kijken. In 1912 werd ze aangenomen aan het conservatorium.

De ruim twintig muziekstukken die Boulanger heeft gecomponeerd, vallen nog altijd op door hun originele stijl. Ze schreef diepgaande en kleurrijke muziek, vaak met exotische en overweldigende klanken. Boulanger nam de lichtheid en elegantie van de Franse muziekstijl op in haar lyrische melodieën, maar innoveerde en experimenteerde: ze liet samenklanken uit bijzondere combinaties van tonen bestaan en koos veel hogere en lagere tonen dan gebruikelijk.

Quote

Dit vind ik een waanzinnig mooi stuk, ze was een fabelachtige componiste. Ik weet niet meer precies wanneer ik dit voor het eerst hoorde. Het gaat voor mij over de zinloosheid van oorlog en het lijden dat mensen elkaar aandoen. Wat ik zo mooi vind is dat ze een aparte compositiestijl heeft, een heel open stijl van componeren waarin het midden niet het midden is, om het zo maar te zeggen. Dat geldt voor al haar werk. Je hoort ook wel Franse invloeden en dus ook Ravelachtige dingen, maar het is toch echt van haar. Voor mij is dit ook een opening, het verbreedt en verruimt mijn horizon, het opent mij.

Om deze inhoud te tonen moet je toestemming geven voor social media cookies.

KUNSTWERK 2: Het boek Les années van Annie Ernaux

Ernaux’s grote internationale doorbraak kwam met haar magnum opus De jaren, uit 2008, twee jaar geleden prachtig vertaald door Rokus Hofstede. Het is een ‘onpersoonlijke autobiografie’, waarin ze het leven van alledag in Europa beschrijft.

Vanaf het begin schrijft Ernaux niet vanuit haar verbeelding, maar vanuit haar geheugen. Haar leven lang hield ze, heel nauwgezet, een dagboek bij. Al die beelden uit het verleden, uit de tijd waarin ze opgroeide en volwassen werd, waarin langzaam de ouderdom naderde, mogen van haar niet genadeloos en betekenisloos in de vergetelheid verdwijnen. Ze wil ze vatten, beschrijven en bewaren voor de eeuwigheid.

Quote

Ik heb dit laatst gelezen en ik vind het fascinerend. Bijzonder is dat het woord ‘ik’ niet in dit boek voorkomt. Alles is in de zij-vorm geschreven. Dat is een bepaald perspectief waardoor je de ontwikkeling van een hele maatschappij ziet. Dat vrouwelijke perspectief is zo breed en zo gemaximaliseerd. Het feit dat het zo makkelijk switcht, van meisje tot vrouwen, van enkelvoud tot meervoud, is schitterend. Dit boek neemt je echt mee naar Frankrijk, de vrijheid die er is en die Ernaux neemt. Ik ben vaak in Frankrijk geweest, Normandië, Bretagne, Parijs, Ardèche. Daar bewaar ik wel goede herinneringen aan. Ik vind het sowieso een fascinerend land, mijn ouders speelden al Franse chansons toen ik 7 of 8 jaar oud was. Er was altijd muziek, er waren altijd boeken, er werd altijd gepraat over kunst, literatuur, muziek.

foto: De Arbeiderspers

KUNSTWERK 3: De show De Schreef van Freek de Jonge

Freek de Jonge is cabaretier. In zijn show De Scheef doorloopt De Jonge de naoorlogse geschiedenis om verbanden te leggen tussen dit verleden en 2022. De Volkskrant gaf deze voorstelling vier sterren.

Quote

Dit is een voorstelling van afgelopen seizoen en het is een van zijn beste voorstellingen. Hij is inmiddels bijna 80 jaar en ik vind het ongelooflijk dat dit niveau er nog is. Het lijkt op wat-ie deed in de jaren 80 van de vorige eeuw, dat was ook zo sterk. Het is zo goed, in de metaforiek, de vergelijkingen en ook in de gelaagdheid van grappen. Hij is de enige van de oudere cabaretiers die nog waanzinnig is. Oudere artiesten doen nog steeds hetzelfde, maar het publiek wordt kleiner. Ook onder ouderen, die jarenlang ‘fan’ waren en altijd wel keken, neemt het af. Dus de trouwe schare fans dunt uit. Ik hoop zelf nog lang door te gaan als cabaretier, maar ook als maker van andere dingen. Ik plak geen etiket op mezelf, ik zal ook nooit cabaretier-af zijn. Cabaretier blijf je altijd. En daarin komt wel het meeste samen, het is de meest totale vorm van toneel, muziek, schrijven enzovoort.

Om deze inhoud te tonen moet je toestemming geven voor social media cookies.

KUNSTWERK 4: het boekje ‘Het pantheon der menschheid’ uit 1919 van Berlage

Hendrik Petrus Berlage (1856-1934) was een van de meest belangrijke Nederlandse architecten van zijn tijd. Hij presenteerde al in 1915 uitgewerkte plannen voor een ‘Pantheon der Menschheid’, dat na de oorlog in het midden van Europa, ‘op een hoogen heuvel in de vlakte’, gebouwd zou moeten worden. Berlage presenteerde dit plan in een boekje.

Bij kunst, en in Berlages geval dus architectuur en stedenbouw, ging het niet in de eerste plaats om esthetiek. Kunst behoorde uitdrukking te geven aan wat er in de maatschappij leefde, of zou moeten leven. Volgens Berlage moest de kunst van zijn tijd dus uitdrukking geven aan het verlangen naar ‘broederschap onder alle mensen’.

Quote

Berlage was mijn overgrootvader, mijn oma was zijn dochter. Ik ben dus opgegroeid met gebouwen. Ik weet nog wel dat ik met mijn oma naar de Beurs ging, het gebouw van haar vader. Ik was toen nog een jongetje en ik voelde haar groeien. Ik heb ook een podcast gemaakt over Rijksgebouwen. Ik heb mijn overgroot opa inmiddels in al zijn facetten leren kennen, ook als toneelschrijver. Weliswaar van twee ondoordringbare stukken, maar toch. Het Pantheon der Mensheid was een gebouw dat hij in 1915 heeft ontworpen, middenin de Eerste Wereldoorlog. Het moest een plaats van verbroedering worden, maar het is er nooit gekomen. De plannen heeft hij beschreven in een boekje, met gedichten van Henriëtte Roland Holst. Wat mij zo fascineert is dat hij al zo goed nadacht over de plaats van kunst in de samenleving. In 1932 sprak hij al over broederschap en hyper-individualisme in de maatschappij, zijn tijd ver vooruit! Hij vond ook dat kunstenaars in dienst van de maatschappij moesten staan. Dus iets maken wat dienstbaar is aan de samenleving. Zo zag hij kunst.

foto: Wikimedia commons

Gerelateerde podcast

Panorama Zondag

Panorama Zondag

Ster advertentie
Ster advertentie