60 jaar ZaterdagMatinee De meest memorabele concerten uit het omroeparchief

Meer informatie

Alle Registers Open

Alle Registers Open:

In de EO-NPO Radio 4 podcast 'Alle Registers Open' gaat Elsbeth Gruteke in gesprek met bekende Nederlandse organisten. Wie zijn deze mannen en vrouwen, die vaak verborgen zitten achter dat kolossale instrument? Elsbeth Gruteke zoekt de organisten bij hun orgels op. Wat inspireerde hen om orgel te gaan spelen? Welke betekenis heeft de muziek voor hen? En wanneer trekken zij alle registers open?

Podcast afleveringen

#8 - Willem van Twillert kleurt graag buiten de lijntjes

Willem van Twillert is de vaste organist van de Johanneskerk in Amersfoort. Maar voor ‘Alle registers open’ wil hij even flink uitpakken. Daarom heeft hij Elsbeth Gruteke uitgenodigd in de Sint-Getrudiskerk in Bergen op Zoom. Toen hij daar een cd opnam, is Willem als een blok gevallen voor het Ibach-orgel dat er staat. Het is groot, prachtig gerestaureerd én het biedt met 42 registers ruimschoots de mogelijkheid om buiten de lijntjes te kleuren. En dat is wel aan Willem besteed. Waar veel organisten bij het repertoire van de gebruikelijke componisten blijven, ziet hij het als zijn taak om een lans te breken voor onbekendere musici.

#7 - Margreeth de Jong heeft gestreden om organist te worden

Al op haar 13de wist Margreeth de Jong dat het haar roeping was om orgel te gaan spelen. Om deze droom te kunnen verwezenlijken, moest ze zich echter ontworstelen aan het stenggelovige milieu waar ze in was grootgebracht. In deze aflevering van ‘Alle registers open’ spreekt Elsbeth Gruteke met haar. Over de strijd die ze heeft moeten leveren, maar ook over het enorme plezier dat ze haalt uit de muziek. En niet alleen uit het spelen. Gaandeweg kwam Margreeth erachter dat ze ook een groot talent heeft voor componeren. Op het orgel van de Nieuwe Kerk in Middelburg laat ze horen wat ze allemaal in huis heeft. Van stevige barok tot swingende jazz.

#6 - Gerben Budding is ambassadeur van de oude kerkmuziek

De langste kerk van Nederland is de Sint Jan in Gouda. Sinds twee jaar is Gerben Budding daar werkzaam als organist. In deze aflevering van ‘Alle registers open’ gaat Elsbeth Gruteke met hem in gesprek. Al in de eerste groepen van de basisschool speelde hij denkbeeldig orgel op zijn tafeltje en verzuchtte de juf: ‘Kun je nou helemaal nergens anders aan denken?!’ Het was dan ook geen verrassing dat hij daar later zijn beroep van zou maken. Het is een verantwoordelijke functie. In een tijd waarin mensen steeds minder weten van de oude kerkmuziek ziet Gerben het als zijn taak om de rijkdom van deze muzikale traditie voor het voetlicht te blijven brengen. ‘We mogen dit erfgoed niet verkwanselen.’

#5 - Simon Stelling wil uit de ivoren orgel-toren

Al vanaf zijn 14de speelt Simon Stelling op het Steinmeyer-orgel in de Adventskerk in Alphen aan den Rijn. Daar ontmoet Elsbeth Gruteke hem in deze aflevering van ‘Alle registers open’. Ze spreekt met met Simon over de enorme restauratie van het orgel, en hoe het grote concert bij de heringebruikname helaas niet door kon gaan door corona. Maar het gesprek gaat vooral over Simons missie om uit de ivoren toren van de orgelwereld te breken. Overtuigd dat het orgel niet alleen iets is voor een selecte muzikale elite gaat hij met het instrument ‘de boer op’. Een popnummer als You raise me up speelt hij met evenveel genoegen als een werk van César Franck.

#4 - Wybe Kooijmans speelt met ziel en zaligheid

Ditmaal is Elsbeth Gruteke voor ‘Alle registers open’ in de Grote Kerk van Naarden. Daar maakt ze kennis met Wybe Kooijmans en het 19de-eeuwse Witte-orgel, dat hij al meer dan dertig jaar mag bespelen. Wat daarbij belangrijk is? Dat je er je hele ziel en zaligheid in legt. In navolging van zijn grote voorbeeld Feike Asma probeert Wybe niet alleen goed te spelen, maar vooral ook om zijn publiek te bereiken. Inspiratie is daarbij het toverwoord; wanneer er in en door de muziek iets ontstaat dat het alledaagse overstijgt. Dat kun je niet oproepen én niet tegenhouden, is de ervaring van Wybe. Het beste wat je kunt doen is je openstellen en je goed voorbereiden. ‘Dan ben je er klaar voor om de inspiratie door te geven.’

#3 - Cor Ardesch is kerk-, stads-, én troostorganist

Cor Ardesch is ditmaal te gast in ‘Alle registers open’. Elsbeth Gruteke ontmoet hem achter de speeltafel van het Kam-orgel in de Grote Kerk van Dordrecht. Het was destijds eigenlijk niet zijn bedoeling om daar te solliciteren, maar toen de vacature in 1998 verscheen, kon hij de verleiding niet weerstaan. De kans was te mooi om te laten lopen. Zo werd hij er eerst kerkorganist, waarna in 2007 de benoeming tot stadsorganist volgde. In de corona-tijd werd daar nog een officieuze titel aan toegevoegd: troostorganist. Muziek kan mensen immers raken op een manier die woorden overstijgt. ‘Muziek laat iets zien van de goedheid van de schepping,’ zo citeert Cor een bekend theoloog. ‘En het stemt dankbaar om daar een rol in te mogen vervullen.’

#1 - Willeke Smits put kracht uit het orgel

Voor de eerste aflevering ‘Alle registers open’ zijn we in Leiden. Hoog in de Hooglandse Kerk hangt het 16de-eeuwse De Swart-Van Hagerbeerorgel. Daar ontmoet Elsbeth Gruteke de vaste bespeelster: Willeke Smits. Zij vertelt over haar levenslange liefde voor het orgel en hoe ze het heeft leren bespelen. Dienstbaarheid is daarbij het kernwoord. Willeke wil dienstbaar zijn aan de luisteraars, aan het instrument en ook aan de liturgie. Kerkdiensten zijn bij uitstek de momenten dat ze de kracht van de muziek ervaart. Zeker het afgelopen jaar, waarin ze het zwaar had door de behandeling voor borstkanker, heeft dat veel voor haar betekend.

#2 - Geert Bierling verbindt het hemelse en het aardse

In deze aflevering van ‘Alle registers open’ is Geert Bierling te gast. Zijn muzikale leven is nauw verbonden met de Pelgrimvaderskerk in Rotterdam Delfshaven. Als kleine jongen was hij al onder de indruk van het Bätz-Witteorgel dat hij er hoorde, wanneer hij zelf ter kerke ging. Later werd hij de vaste organist in diezelfde kerk en daar ontdekte hij zijn eigen stijl. Ook nu hij stadsorganist van Rotterdam is, komt hij nog steeds graag in Delfshaven. Daar ontmoet Elsbeth Gruteke hem. Geert neemt haar mee in zijn pogingen om het hemelse en het aardse in zijn muziek te verbinden.