Postcast: brieven van componisten:

Nieuw: de NPO Radio 4 postcast! Een selectie van brieven van componisten, vervlochten met hun geniale muziek. Seizoen 2 gaat over Beethoven. Luister naar Beethovens smekende liefdebrieven, boze brieven en interessante briefwisselingen met collega-componisten, ingesproken door Leopold Witte.

Podcast afleveringen

#26 - Beethovens brieven: Het einde (S02)

Ludwig van Beethoven schreef in zijn leven meer dan duizend brieven.
Aan zijn broers, zijn vrienden, collega’s, uitgevers en opdrachtgevers. Soms zijn het korte krabbels vaak ook uitgebreide, hartstochtelijke documenten over muziek, liefde, geld en gezondheid.

In de nasleep van de zelfmoordpoging van zijn neefje Karl is Beethoven ernstig ziek geworden. Een longontsteking gaat gepaard met diverse complicaties. In minder dan twee maanden tijd wordt Beethoven vier keer geopereerd. Zijn situatie verslechtert met de dag. Hij schrijft zijn allerlaatste brieven vanuit bed.

Muziek: Equali (3), WoO.30 – compleet, Norsk Tromboneensemble

Een productie van NPO Radio 4 / KRO-NCRV, ingesproken door Leopold Witte. Meer Beethoven: nporadio4.nl/beethovenweek

#25 - Beethovens brieven: Aan een oude vriend (S02)

Ludwig van Beethoven schreef in zijn leven meer dan duizend brieven.
Aan zijn broers, zijn vrienden, collega’s, uitgevers en opdrachtgevers. Soms zijn het korte krabbels vaak ook uitgebreide, hartstochtelijke documenten over muziek, liefde, geld en gezondheid.

De bijna 56-jarige Beethoven heeft samen met Karl een paar maanden in het kasteel van zijn broer Johann doorgebracht, om daar in de bosrijke omgeving tot rust te kunnen komen. Maar vooral als Beethovens testament ter sprake komt, lopen de gemoederen soms hoog op. Zo hoog zelfs, dat Beethoven halsoverkop per open koets vertrekt. Hij komt doodziek thuis in Wenen aan. Hij heeft een ernstige longontsteking en de chronische kwaal aan zijn ingewanden zorgt voor complicaties, maar hij heeft wel eindelijk wat rust om zijn lang verwaarloosde vriendschap met Franz Wegeler aan te halen.

Muziek: Strijkkwartet nr.13, op.130 in Bes gr.t. – deel V, “Cavatina”
Belcea Quartet

Een productie van NPO Radio 4 / KRO-NCRV, ingesproken door Leopold Witte. Meer Beethoven: nporadio4.nl/beethovenweek

#24 - Beethovens brieven: Zelfmoordpoging (S02)

Ludwig van Beethoven schreef in zijn leven meer dan duizend brieven.
Aan zijn broers, zijn vrienden, collega’s, uitgevers en opdrachtgevers. Soms zijn het korte krabbels vaak ook uitgebreide, hartstochtelijke documenten over muziek, liefde, geld en gezondheid.

Beethoven heeft nog steeds problemen met zijn neef Karl waarvan hij na de dood van zijn broer de voogd is geworden – ten koste van de moeder van Karl, die hij jarenlang heeft tegengewerkt. Hij beschouwt Karl als zijn eigen zoon, maar de aandacht werkt verstikkend. Het is een voortdurend aantrekken en afstoten. Ook nu Karl student is blijft Beethoven zich intensief bemoeien met de handel en wandel van zijn ‘adoptiefzoon’. De ruzies en verwijten volgen elkaar snel op. In juli 1826 loopt de situatie volledig uit de hand en komt het tot een handgemeen. Karl vlucht weg.

Muziek:
Strijkkwartet nr.14, op.131 in cis kl.t. - deel I, "Adagio ma non troppo" + II, "Allegro molto vivace" + III, "Allegro moderato", Cuarteto Casals

Een productie van NPO Radio 4 / KRO-NCRV, ingesproken door Leopold Witte. Meer Beethoven: nporadio4.nl/beethovenweek

#23 - Beethovens brieven: Helaas niet je vader (S02)

Ludwig van Beethoven schreef in zijn leven meer dan duizend brieven.
Aan zijn broers, zijn vrienden, collega’s, uitgevers en opdrachtgevers. Soms zijn het korte krabbels vaak ook uitgebreide, hartstochtelijke documenten over muziek, liefde, geld en gezondheid.

Beethovens 19-jarige neef Karl heeft steeds meer studieproblemen. Hij heeft zijn opleiding Klassieke Talen gestaakt en wil een carrière in het zakenleven. Karl moet een paar vrije maanden overbruggen en hoopt het er eventjes lekker van te kunnen nemen, maar Beethoven dwingt hem juist privé-onderwijs te volgen en roept hem op zich volwassen te gedragen. Dat geeft enorme wrevel, maar Beethoven blijft het tegen beter weten in proberen.

Muziek: Strijkkwartet nr.15 op.132 in a kl.t. – deel IV, “Alla marcia, assai vivace – Più allegro” + deel V, “Allegro appassionato – Presto”, Cuarteto Casals

Een productie van NPO Radio 4 / KRO-NCRV, ingesproken door Leopold Witte. Meer Beethoven: nporadio4.nl/beethovenweek

#22 - Beethovens brieven: De kopiist en de 9e (S02)

Ludwig van Beethoven schreef in zijn leven meer dan duizend brieven.
Aan zijn broers, zijn vrienden, collega’s, uitgevers en opdrachtgevers. Soms zijn het korte krabbels vaak ook uitgebreide, hartstochtelijke documenten over muziek, liefde, geld en gezondheid.

De première van de negende symfonie op 7 mei 1824 is één van de grootste triomfen uit Beethovens carrière. Al na het tweede deel wordt Beethoven toegejuicht door een uitzinnig publiek. De ovaties na afloop van de symfonie zijn overrompelend: het publiek zwaait met hoeden en zakdoeken omdat Beethoven het applaus niet kan horen. Beethoven wil de partituur zo snel mogelijk laten drukken maar het proces verloopt moeizaam. Hij jaagt menig kopiist tegen zich in het harnas met zijn woede-uitbarstingen als het werk niet verloopt zoals hij wil. Eén van hen geeft er de brui aan en krijgt er van Beethoven flink van langs.

Muziek: Symfonie nr.9, op.125 in d kl.t. - deel IV, "Presto" + deel V, "Presto" (Ode an die Freude), Luba Orgonasova [sopraan] & Anne Sofie von Otter [mezzosopraan], Anthony Rolfe Johnson [tenor] & Gilles Cachemaille [bas] & Monteverdi Choir, Orchestre Révolutionaire et Romantique

Een productie van NPO Radio 4 / KRO-NCRV, ingesproken door Leopold Witte. Meer Beethoven: nporadio4.nl/beethovenweek

#21 - Beethovens brieven: Schindler (S02)

Ludwig van Beethoven schreef in zijn leven meer dan duizend brieven.
Aan zijn broers, zijn vrienden, collega’s, uitgevers en opdrachtgevers. Soms zijn het korte krabbels vaak ook uitgebreide, hartstochtelijke documenten over muziek, liefde, geld en gezondheid.

Na jarenlang uitstel, eindeloze twijfel en een monsterklus qua organisatie, is Beethovens Missa Solemnis tijdens een geruchtmakend en sensationeel concert in première gegaan. Het is misschien wel het hoogtepunt van zijn roem. In die tijd krijgt Beethoven vrijwel dagelijks bezoek van ene Anton Schindler, die hem ongevraagd zijn diensten komt aanbieden en af en toe een klusje krijgt toegeschoven. Hij is een vervelend en eigenwijs soort ‘groupie’ en na afloop van het concert heeft Beethoven het helemaal met hem gehad, omdat hij hem verdenkt met de entreegelden te hebben gesjoemeld.

Muziek: Ouverture voor orkest, op.124, “Die Weihe des Hauses”, Orchester Wiener Akademie olv. Martin Haselböck

Een productie van NPO Radio 4 / KRO-NCRV, ingesproken door Leopold Witte. Meer Beethoven: nporadio4.nl/beethovenweek

#20 - Beethovens brieven: Vaderliefde (S02)

Ludwig van Beethoven schreef in zijn leven meer dan duizend brieven.
Aan zijn broers, zijn vrienden, collega’s, uitgevers en opdrachtgevers. Soms zijn het korte krabbels vaak ook uitgebreide, hartstochtelijke documenten over muziek, liefde, geld en gezondheid.

Na de dood van zijn broer is Beethoven de voogd geworden van zijn neefje Karl. Het contact tussen beiden verloopt niet altijd soepel. Beethoven maakt zich regelmatig boos over Karls gedrag maar koestert ook vaderlijke gevoelens voor hem. Als de 17-jarige Karl op het punt staat te gaan studeren en zijn vleugels zal uitslaan, lijkt Beethovens toon milder geworden. Vanuit het kuuroord Baden waar Beethoven herstelt van een van zijn vele kwalen, nodigt hij zijn neefje uit om een paar dagen langs te komen.

Muziek: Bagatellen voor piano (6), op.126 - nr.1 in G gr.t., "Andante con moto cantabile e compiacevole", András Schiff [fortepiano]

Een productie van NPO Radio 4 / KRO-NCRV, ingesproken door Leopold Witte. Meer Beethoven: nporadio4.nl/beethovenweek

#19 - Beethovens brieven: Een gunst? (S02)

Ludwig van Beethoven schreef in zijn leven meer dan duizend brieven.
Aan zijn broers, zijn vrienden, collega’s, uitgevers en opdrachtgevers. Soms zijn het korte krabbels vaak ook uitgebreide, hartstochtelijke documenten over muziek, liefde, geld en gezondheid.

In januari van 1823 begint de dan 53-jarige Beethoven aan een monsterklus: hij wil zijn zojuist voltooide mis, de Missa Solemnis, zo lucratief mogelijk verkopen. Hij mobiliseert alles en iedereen die hij kent om daarbij te helpen. Hij schuwt het zelfs niet om de grote Goethe te vragen een goed woordje voor hem te doen.

Muziek: Missa Solemnis, op.123 – Kyrie, Orkest van de achttiende eeuw & Cappella Amsterdam olv. Daniel Reuss Sampson, Carolyn [sopraan];Kielland, Marianne Beate [alt];Walker, Thomas [tenor];Wilson-Johnson, David [bas]

Een productie van NPO Radio 4 / KRO-NCRV, ingesproken door Leopold Witte. Meer Beethoven: nporadio4.nl/beethovenweek

#18 - Beethovens brieven: Ruzie (S02)

Ludwig van Beethoven schreef in zijn leven meer dan duizend brieven.
Aan zijn broers, zijn vrienden, collega’s, uitgevers en opdrachtgevers. Soms zijn het korte krabbels vaak ook uitgebreide, hartstochtelijke documenten over muziek, liefde, geld en gezondheid.

Na de dood van zijn broer is Beethoven voogd geworden van zijn neefje Karl. Hij wil de touwtjes strak in handen houden en is fel tegen de pogingen van de moeder van Karl om haar zoon te zien. Het contact met neef Karl wordt er niet beter op. In juli 1819 verhuist Beethoven naar een woning vlakbij de kostschool van Karl om dichter in zijn buurt te kunnen zijn. Maar ook om zich meer te bemoeien met de gang van zaken. Algauw heeft hij het aan de stok met de directeur van de kostschool.

Muziek: Sonate voor piano nr.29, op.106 in Bes gr.t., "Hammerklavier" - deel I, "Allegro", Igor Levit [piano]

Een productie van NPO Radio 4 / KRO-NCRV, ingesproken door Leopold Witte. Meer Beethoven: nporadio4.nl/beethovenweek

#17 - Beethovens brieven: Metronoom (S02)

Ludwig van Beethoven schreef in zijn leven meer dan duizend brieven.
Aan zijn broers, zijn vrienden, collega’s, uitgevers en opdrachtgevers. Soms zijn het korte krabbels vaak ook uitgebreide, hartstochtelijke documenten over muziek, liefde, geld en gezondheid.

Beethoven verkeert in een al jarenlang dieper wordende crisis. Uit zijn pen vloeien amper nog composities, zijn gehoorproblemen nemen ondraaglijke vormen aan, het getouwtrek rondom zijn neefje Karl houdt maar niet op en hij wordt alsmaar depressiever. De buitenwereld mag echter voor geen goud merken dat het grote genie niet meer is wat het geweest is, en dus mengt Beethoven zich bijvoorbeeld in actuele publieke discussies over de allernieuwste technologische ontwikkelingen op muziekgebied: de metronoom. Een medestander voor het gebruik van dat apparaat vindt hij in collega-componist Ignaz Mosel.

Muziek: Fuga voor strijkkwintet, op.137 in D gr.t., WDR Symphony Orchestra Cologne Chamber Players

Een productie van NPO Radio 4 / KRO-NCRV, ingesproken door Leopold Witte. Meer Beethoven: nporadio4.nl/beethovenweek

#16 - Beethovens brieven: Wanhoop (S02)

Ludwig van Beethoven schreef in zijn leven meer dan duizend brieven.
Aan zijn broers, zijn vrienden, collega’s, uitgevers en opdrachtgevers. Soms zijn het korte krabbels vaak ook uitgebreide, hartstochtelijke documenten over muziek, liefde, geld en gezondheid.

In oktober 1816 wordt Beethoven getroffen door een hevige verkoudheid en griepaanval. Het herstel duurt lang en Beethoven komt niet aan werken toe. Ook zijn gehoor gaat verder achteruit. Deze artistieke impasse duurt ruim een jaar. Aan vrienden doet hij verslag van een wanhopige zoektocht naar verlichting.

Muziek: Sonate voor piano nr.28, op.101 in A gr.t. - deel III, 'Adagio ma non troppo, con affetto" + deel IV, "Allegro”, Ronald Brautigam [fortepiano]

Een productie van NPO Radio 4 / KRO-NCRV, ingesproken door Leopold Witte. Meer Beethoven: nporadio4.nl/beethovenweek

#15 - Beethovens brieven: De Neef (S02)

Ludwig van Beethoven schreef in zijn leven meer dan duizend brieven.
Aan zijn broers, zijn vrienden, collega’s, uitgevers en opdrachtgevers. Soms zijn het korte krabbels vaak ook uitgebreide, hartstochtelijke documenten over muziek, liefde, geld en gezondheid.

Beethovens broer Karl is overleden, maar Beethoven vindt dat diens weduwe Johanna niet in staat is zijn jonge neefje Karl op te voeden. Ze is niet deugdzaam, heeft als moeder en als echtgenote gefaald en bovendien heeft zijn broer hem bij leven expliciet als voogd aangewezen. Het is een conflict dat jarenlang zal voortslepen. Beethoven doet Karl op een kostschool bij de gerenommeerde pedagoog Cajetan Giannatasio del Rio, met wie hij een front vormt tegen Johanna en aan wie hij deze brief schrijft.

Muziek: Sonate voor cello en piano nr.5, op.102 nr.2 in D gr.t. – deel I, “Allegro con brio”, Jean-Guihen Queyras [cello] & Alexander Melnikov [piano]

Een productie van NPO Radio 4 / KRO-NCRV, ingesproken door Leopold Witte. Meer Beethoven: nporadio4.nl/beethovenweek

#14 - Beethovens brieven: Fidelio (S02)

Ludwig van Beethoven schreef in zijn leven meer dan duizend brieven.
Aan zijn broers, zijn vrienden, collega’s, uitgevers en opdrachtgevers. Soms zijn het korte krabbels vaak ook uitgebreide, hartstochtelijke documenten over muziek, liefde, geld en gezondheid.

In maart 1814 werkt de 43-jarige Beethoven hard aan het voltooien van zijn opera Fidelio. Beethovens enige opera kent een lange ontstaansgeschiedenis. Al vanaf 1803 ploetert hij twee jaar lang aan Leonore, zoals Beethoven de opera zelf noemde. Maar de première is geen succes. Acht jaar later zijn de kansen gekeerd; Beethoven heeft met succes de harten van het Weense publiek veroverd met het spektakelstuk Wellingtons Sieg. Dat biedt kansen om Leonore opnieuw op de planken te brengen. Maar Beethoven zou Beethoven niet zijn als hij de opera aan een grondige revisie onderwerpt. Samen met regisseur Treitschke gaat Beethoven aan de slag.

Muziek: Fidelio, op.72; Ouverture, Chamber Orchestra of Europe, Nikolaus Harnoncourt

Een productie van NPO Radio 4 / KRO-NCRV, ingesproken door Leopold Witte. Meer Beethoven: nporadio4.nl/beethovenweek

#13 - Beethovens brieven: Goethe (S02)

Ludwig van Beethoven schreef in zijn leven meer dan duizend brieven.
Aan zijn broers, zijn vrienden, collega’s, uitgevers en opdrachtgevers. Soms zijn het korte krabbels vaak ook uitgebreide, hartstochtelijke documenten over muziek, liefde, geld en gezondheid.

Beethoven ziet een langgekoesterde wens in vervulling gaan als hij op 41-jarige leeftijd Goethe ontmoet in het kuuroord Teplitz. Goethe noemt Beethoven een “heel vrijgevochten persoon, die niet geheel ongelijk heeft als hij op alles en iedereen kritiek heeft, maar daardoor de wereld voor zichzelf noch voor anderen aangenamer maakt”. Beethoven op zijn beurt is onder de indruk van de grote Goethe, zo laat hij blijken in een brief aan zijn uitgever, Breitkopf und Härtl.

Muziek: Egmont, op.84 – “Zwischenakt IV: Poco sostenuto e risoluto”, Orchester Wiener Akademie olv. Martin Haselböck

Een productie van NPO Radio 4 / KRO-NCRV, ingesproken door Leopold Witte. Meer Beethoven: nporadio4.nl/beethovenweek

#12 - Beethovens brieven: Unsterbliche Geliebte (S02)

Ludwig van Beethoven schreef in zijn leven meer dan duizend brieven.
Aan zijn broers, zijn vrienden, collega’s, uitgevers en opdrachtgevers. Soms zijn het korte krabbels vaak ook uitgebreide, hartstochtelijke documenten over muziek, liefde, geld en gezondheid.

In de nalatenschap van Beethoven is een brief aangetroffen die de Beethovenkenners tot de dag van vandaag voor raadselen stelt: de brief aan de ‘Unsterbliche Geliebte’. Uit de brief blijkt dat de geliefden elkaar al langer kennen maar dat het voor hen onmogelijk is om – in het openbaar – aan de liefde toe te geven. Is de vrouw in kwestie getrouwd? Met zekerheid zullen we het nooit weten, maar één van de meest waarschijnlijke kandidates is Josephine – de vrouw die hij acht jaar eerder smachtende liefdesbrieven schreef. Josephine is opnieuw getrouwd, maar leeft inmiddels gescheiden van tafel en bed van haar man. Op 3 juli zijn zowel Beethoven als Josephine voor zaken in Praag. Ze verblijven op een steenworp afstand van elkaar. Hebben ze elkaar toevallig ontmoet en is de liefde ontvlamd?

Muziek: Symfonie nr.7, op.92 in A gr.t. - deel II, "Allegretto", Orchester Wiener Akademie, Martin Haselböck

Een productie van NPO Radio 4 / KRO-NCRV, ingesproken door Leopold Witte. Meer Beethoven: nporadio4.nl/beethovenweek