Opium:

Opium is hét kunst- en cultuurprogramma, met interviews en reportages, een artist in residence in ons Opium Atelier en een eigen Nachtkastje. En muziek om je te verwonderen, en dan bij in slaap te vallen.

Podcast afleveringen

Het gesprek - Alfred Birney (6 mei)

Jan Mom spreekt schrijver Alfred Birney over zijn boek 'In de wacht'.

Wachtend op een operatie ziet Alan Noland vanaf zijn ziekenhuisbed de multiculturele samenleving aan zich voorbijtrekken. Ongegeneerd etnisch profilerend en wars van politieke correctheid legt hij zijn tijdelijke leefomgeving onder de microscoop. Daarbij spaart hij ook zijn eigen falen op persoonlijk vlak niet. Wat Alan ziet verbaast, ergert en vermaakt hem zodanig dat hij zijn levensgevaarlijke fysieke toestand bijna vergeet.

Het gesprek - Tim Fransen (5 mei)

Jan Mom spreekt cabaretier en schrijver Tim Fransen over zijn podcast Beschaving: De Nabeschouwing.

De samenleving is piepend en krakend tot stilstand gekomen door het coronavirus. Is dit de genadeklap? Of juist de noodrem? In ‘Beschaving: De Nabeschouwing’ beschouwt cabaretier en filosoof Tim Fransen de crisis. Hij gaat hierbij in op prangende vragen van luisteraars. Zijn filosofische blik is helder en troostend. En gelukkig valt er ook nog wat te lachen.

Het gesprek - Belle van Heerikhuizen (1 mei)

Annemieke Bosman spreek jonge regisseur Belle van Heerikhuizen over haar hoorspel Wannsee met Orkater / KONVOOI.

Op uitnodiging van Theater Na de Dam maakt Orkater nieuwkomer KONVOOI een reconstructie van een historische vergadering, waarin ze kille ratio afwisselen met olijke close-harmony.

Op 20 januari 1942 komen 15 nazikopstukken bijeen in Villa Marlier aan de Wannsee om een definitieve oplossing te vinden voor het jodenvraagstuk. Nog geen twee uur later zijn ze er uit - het resultaat is de best georganiseerde genocide in de geschiedenis van de mens.

Op 4 mei om 20:02 verschijnt Wannsee als hoorspel online, waarbij de makers gebruiken maken van 8D-geluid.

Het gesprek - Vanessa Oostijen (30 april)

Annemieke Bosman spreekt schrijver Vanessa Oostijen over haar boek Tussenruimte.

Christina heeft het voor elkaar: zij en haar geliefde Tom gaan trouwen, ze hebben een etage gevonden waar ze kunnen wonen en werken, en Christina is ook nog eens net begonnen aan een groot project dat haar carrière als papierkunstenaar naar grote hoogten kan stuwen. Maar lang duurt haar geluk niet. Tom krijgt een uniek aanbod om als trompettist een baanbrekend stuk te gaan spelen en vertrekt naar Tokio. Om hun creatieve processen niet te verstoren door het gemis, besluit het stel weinig tot geen contact te onderhouden.

Eenmaal aan de andere kant van de wereld blijkt de beroemde componist die Tom had uitgenodigd spoorloos. In een verlaten woning overgelaten aan zijn lot, wordt Tom gedwongen zijn innerlijke demonen in de ogen te kijken. In de stilte die ontstaat lijkt er ruimte voor iets nieuws. Intussen kan Christina zich helemaal op haar werk storten, maar naarmate de tijd verstrijkt verdwijnt Tom stilaan uit het vizier en wordt het steeds onduidelijker wat echt is en wat niet. Wanneer Christina's overbuurman, de schrijver Martin, steeds nadrukkelijker in haar leven figureert en het hoofdpersonage uit zijn nieuwe roman verdacht veel op Christina lijkt, is het onduidelijk wie de touwtjes in handen heeft.

Het gesprek - Conny Braam (29 april)

Jan Mom spreekt schrijfster en mede-oprichtster van de Anti-Apartheids Beweging Nederland Conny Braam over haar boek Wij zijn de wrekers over dit alles.

Wij zijn de wrekers over dit alles van Conny Braam beschrijft hoe 75 jaar geleden tijdens de dodenmars vanuit Auschwitz een lange stoet uitgeputte gevangenen, onder wie sergeant Jakob Witbooi, kleinzoon van de Afrikaanse vrijheidsstrijder Hendrik Witbooi, naar het westen trekt. Samen met duizenden witte, zwarte en bruine Zuid-Afrikanen is hij in 1942 in Noord-Afrika krijgsgevangen gemaakt en naar Europa vervoerd. Ondanks de barre omstandigheden in de krijgsgevangenkampen blijven de raciale verhoudingen van thuis bepalend voor de onderlinge verstandhouding

Het gesprek - Sipko Melissen (28 april)

Jan Mom spreekt schrijver Sipko Melissen over zijn boek De vierde mei.

Het manuscript van een roman waarin op 4 mei een terroristische aanslag wordt gepleegd op de Dam zorgt voor onenigheid tussen Altea en haar man Olly. De vraag is of zo'n roman wel uitgegeven zou moeten worden. Altea, die als redacteur werkt voor de uitgeverij van haar zwager, is voor. Maar haar man is fervent tegenstander: hij vreest dat het verhaal de verhouding tussen verschillende bevolkingsgroepen alleen maar op scherp zal zetten.
Na een avond met veel drank loopt de spanning zo hoog op dat Altea de volgende dag, de ochtend van 4 mei, met de gedachte speelt een tijdje bij Olly weg te gaan. De vondst van een vergeten foto uit het prille begin van hun relatie is confronterend en Altea gaat die morgen spontaan de deur uit. Haar dwaaltocht door de stad, langs plekken uit haar verleden, zal haar echter niet veel verder brengen dan Amsterdam-Noord. Voordat zij naar huis en haard terugkeert, woont zij nog de dodenherdenking bij op de Dam. Precies vijftig jaar geleden stond zij daar ook, met Olly, toen alles nog moest beginnen.

Het gesprek - Rutger Pontzen (24 april)

Annemieke Bosman spreekt schrijver en redacteur/kunstcriticus van de Volkskrant Rutger Pontzen over zijn boek Homers vlucht.

Homer neemt een rigoureus besluit: om niet langer onder het wereldleed gebukt te gaan, zal hij voortaan alleen nog vliegen. Op dertien kilometer hoogte, is zijn gedachte, kan het aangrijpende wereldnieuws zijn compassie niet aldoor meer op de proef stellen. Mis gedacht! Terwijl de aardse ellende onder hem voorbijtrekt, blijkt hij tijdens een trans-Atlantische vlucht niet te hebben gerekend op drie spraakzame medepassagiers die hem bijpraten over wat er beneden gaande is: de flamboyante Italiaanse Oriana Fattorini, de Ierse zadenboer Geoffrey O'Donoghue en de vervilte zonderling Lycky. Samen met stewardess Gabriëlla wrijven ze hem het failliet van zijn gevoelens nog eens flink in.

Het gesprek - Eva Maria Staal (23 april)

Jan Mom spreekt schrijver Eva Maria Staal over haar boek De vondeling.

Agnes' vader ligt op sterven. Als kind was Agnes haar vaders prinsesje, nu weet ze niet of hij haar echt heeft liefgehad. Agnes bezweert haar twijfels door op papier over haar vader te fantaseren. Pas als ze leest wat hij zelf over zijn leven schreef, op een barre tocht naar Duitsland aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, begrijpt ze wie hij was. Maar ook daarna is haar zoektocht niet ten einde. Welk jammerlijk voorval heeft hen ooit van elkaar vervreemd? En welke rol speelt de adoptie van Agnes' dochter, Lima, in hun leven?

Het gesprek - Ype Koopmans (21 april)

Jan Mom spreekt kunsthistoricus, hoogleraar en museumdirecteur Ype Koopmans over Museum MORE en de tentoonstelling Jan Mankes 1889-1920 | De werkelijkheid niet.

Als grootste museum voor Modern Realisme vormt de kunstcollectie van Hans en Monique Melchers de kern van Museum MORE. Het bijzondere museum heeft tot doel deze collectie, een belangrijk deel van ons nationaal cultureel erfgoed, te beheren voor toekomstige generaties en permanent voor een breed publiek toegankelijk te maken.

Het gesprek - Annegriet Wietsma (20 april)

Jan Mom spreekt documentairemaker Annegriet Wietsma over haar documentaire Vrankrix en het Amsterdamse Rijk.

Aan de Spuistraat in Amsterdam staat het pand Vrankrijk, dat in 1875 werd gebouwd als timmerwerkplaats. In de oorlog vervalste Marten Toonder hier persoonsbewijzen voor onderduikers, later zaten er een drukkerij en een garage. In 1982 werd Vrankrijk gekraakt om sloop te voorkomen. Sindsdien is dit bolwerk het onderkomen van alternatievelingen als anarchisten, feministen, krakers, punkers, antiglobalisten en andere wereldverbeteraars. Deze documentaire van Annegriet Wietsma schetst een portret van Vrankrijk en zijn idealistische bewoners en vergelijkt hun verzet tegen het grote vastgoedgeld met het verzet van Asterix en Obelix tegen de Romeinen.

Het gesprek - Joris Postema (17 april)

Jan Mom spreekt regisseur en documentairemaker Joris Postema over zijn film Stop Filming Us.

Aan de hand van de strijd van jongeren in Goma (Noordoost Congo) tegen de overheersende westerse berichtgeving over oorlog en ellende, onderzoekt STOP FILMING US op welke manier deze westerse stereotyperingen het gevolg zijn van een scheve machtsverhouding. STOP FILMING US wil een filmische dialoog voeren tussen de westerse beeldvorming en de Congolese beleving van de werkelijkheid. Hoewel dat Congolese perspectief zich steeds duidelijker lijkt af te tekenen, ontstaan vragen over het perspectief van de film zelf; is een witte regisseur in staat een film te maken die werkelijk over de nieuwe Congolese beeldvorming gaat of wordt het toch vooral een westers verhaal?

Het gesprek - Eric de Vroedt (16 april)

Annemieke Bosman spreekt regisseur Eric de Vroedt over de Leedvermaak Trilogie dat 23 april in première zou gaan.

In Leedvermaak (1982), Rijgdraad (1995) en Simon (2001) beschrijft Judith Herzberg een Nederlandse familie gedurende een kwart eeuw. De stukken gelden als mijlpalen in het theater en zijn succesvol verfilmd door Frans Weisz. Simon is nog nooit eerder opgevoerd in ons land. Deze geroemde theatertrilogie is nu in Nederland voor het eerst in zijn geheel te zien. Het publiek neemt plaats op het toneel, de acteurs spelen in de zaal en op de balkons. Eric de Vroedt brengt de trilogie als een marathonvoorstelling.

Het gesprek - Eva Meijer (15 april)

Annemieke Bosman spreek filosoof, kunstenaar, singer-songwriter en schrijver Eva Meijer over haar boek De nieuwe rivier.

Er kronkelt een nieuwe rivier door Koraalboom. Wetenschappers vermoeden dat grootschalige boskap voor de lokale sojateelt de oorzaak is; dorpsbewoners denken aan wraak van de oude goden.

Twee dagen nadat de Engelse journalist Janet Stone naar het dorp is gekomen voor een artikel over de rivier, wordt sojaboer en dichter Hugo Frys vermoord. Wanneer Janet op onderzoek uitgaat, komt ze erachter dat het land wordt opgeslokt door veel meer dan de rivier.

De nieuwe rivier is een hallucinante eco-detective, waarin Eva Meijer een volstrekt originele wereld schetst. Een wereld om in te verdwijnen, met de sporen van Jorge Luis Borges en David Lynch.

Het gesprek - Judith Fanto (14 april)

Jan Mom spreekt jurist en schrijver Judith Fanto over haar debuutroman Viktor.

Met Viktor schrijft Judith Fanto een hartveroverende, waargebeurde familiegeschiedenis over de betekenis van familiebanden.

Wenen, 1914.
De zesjarige Viktor Rosenbaum redt weeskind Bubi uit een vijver in het Praterpark. Tussen hen ontstaat een levenslange vriendschap en Bubi wordt opgenomen in de gegoede Weens-Joodse familie. Viktor, die maar niet wil deugen, ontpopt zich als patser en rokkenjager en maakt geen van zijn vele studies af, tot groot verdriet van de intellectuele Rosenbaums. De Anschluß in 1938 vormt een keerpunt: met heldhaftige vindingrijkheid en brutaliteit beschermt Viktor iedereen die hij liefheeft.

Nijmegen, 1994.
Geertje Rosenbaum, de jongste telg van de familie, rebelleert tegen de angst en schaamte waarmee de Rosenbaums hun Joodse identiteit beleven. Wanneer houdt haar familie nu eindelijk op met onderduiken? En waarom wordt Viktor, de broer van haar grootvader, doodgezwegen? Als Geertje op onderzoek uitgaat, stuit ze op een onwaarschijnlijk familiegeheim.

De roman Viktor is het debuut van Judith Fanto en is gebaseerd op de lotgevallen van de Weens-Joodse familie van Fanto. Viktor heeft echt bestaan.

Het gesprek - Joost de Vries (10 april)

Annemieke Bosman spreekt schrijver Joost de Vries over zijn verhalenbundel Rustig aan, tijger.

Dat is wat ik me herinner: die o-mond die een grijns werd. Terwijl het gebeurde was het voor Marnix al een grap. Terwijl het zich in realtime afspeelde, ervoer hij het al als de anekdote die hij er straks van kon maken. Als je dat kunt volhouden in het leven, dacht ik, dan ben je onkwetsbaar. De hoofdpersonen van 'Rustig aan, tijger' rijzen op en vliegen de wereld in. Ze wagen zich aan hypotheken, huwelijken en onhandige affaires, ze richten reclamebureaus op, zetten hun eigen memoires in scène, gaan in therapie en ontdekken dat ze per ongeluk in dienst zijn van totalitaire sjeiks. Kortom, dingen die ons allemaal kunnen overkomen. Aan de hand van wie ze liefhebben en de manier waarop ze afscheid nemen, wat ze creëren en wat ze kapotslaan, proberen ze onmogelijke vragen te beantwoorden: Wat ben ik waard? Welke rol speel ik? En als niet alles om mij draait, om wie dan wel?

Met evenveel empathie als sardonisch genoegen worden in 'Rustig aan, tijger' de kwetsbare zielen ontrafeld van de mensen die vinden dat de wereld van hen is — of op zijn minst zou moeten zijn.