Titel: Gymnopédies (1888)

Componist: Erik Satie (1866 - 1925)

Periode: Laatromantiek/twintigste eeuw

De Gymnopédies van Erik Satie, die 17 mei 153 jaar geleden werd geboren, zijn drie stukken voor piano die worden gezien als de voorloper van minimal music. Lees meer over deze betoverende en meditatieve pianostukken.

Laatromantiek of twintigste eeuw?

Eind negentiende eeuw is het als de laatromantiek welig tiert. Gustav Mahler, Anton Bruckner en Richard Strauss bepalen grotendeels de klank van de muziek op dat moment: groots en monumentaal. Te midden van al dat geweld houdt een eigenzinnige man zich staande en bewandelt zijn eigen pad: Erik Satie. Zijn muziek heeft een lichtheid, esthetiek en eenvoud die in schril contrast staat met de laatromantiek van zijn tijd. In feite zou je kunnen zeggen dat hij met zijn muziek al vooruitliep op wat er in de twintigste eeuw zou gaan gebeuren.

Gymnopédiste

In 1879 begon Satie met een conservatoriumstudie, maar dat was niet echt een succes. Uit de archieven blijkt dat hij getalenteerd was, maar ook lui en vaak afwezig. Op het conservatorium lukte het niet, en zo raakte de gesjeesde student in 1887 aan een bijbaan in het nachtleven van Montmartre als bar- en cabaretpianist. Overdag kwam hij dan tot zijn eigen muziek en na zijn eerste werk Ogives volgden de Gymnopédies in 1889.

Nog voordat Erik Satie zijn befaamde Gymnopédies schreef, noemde hij zichzelf al een 'Gymnopédiste'. Zo stelde hij zich soms voor, met daarbij de toevoeging dat dit "een mooi vak" is. Wat hij daar precies mee bedoelde is niet duidelijk, maar het geeft aan dat hij van provoceren hield en zich misschien op deze manier wilde afzetten tegen de ideeën van de maatschappij. Hij koos helemaal zijn eigen pad buiten de muziekstroming die in zijn tijd gangbaar was.

Herontdekking

"Erik Satie was een componist die zich nergens iets van aantrok. Dat fascineert mij zo ongelooflijk," aldus Reinbert de Leeuw. Hij introduceerde vanaf de jaren zestig de werken van Satie in Nederland totdat ze echt populair werden in de jaren tachtig. John Cage ging hem voor; in de jaren vijftig toonde hij openlijk zijn bewondering voor de muziek. Meesterpianist Aldo Ciccolini was het daar mee eens en hielp ook een handje mee met de herwaardering van de magische pianomuziek van de eigenzinnige Fransman. 

Lex Bohlmeijer over Satie

Luister naar NPO Radio 4-presentator Lex Bohlmeijer over Satie. Hij gaat onder andere in op de ontdekking van zijn werk door Reinbert de Leeuw, de traagheid van de muziek en waarom hem dit zo raakt.

"Erik Satie is een aantrekkelijke figuur, een beetje gek. Kunstenaars zijn vaak pas waarachtig als ze buiten de burgerlijke orde leven: de rijkeluiszoon die arm was als de ratten en in zijn onderhoud moest voorzien door in cafés op gammele piano’s voor vertier te zorgen”, aldus Lex Bohlmeijer.

Luister: Lex Bohlmeijer over Satie

Gymnopédies vastgelegd

Er zijn vele tientallen cd's waar de Gymnopédies van Satie op te vinden zijn, waarvan een groot deel verzamelalbums die ontspanning als doel hebben. Deze muziek is daar zeker geschikt voor, maar opnames van namen als Ciccolini en De Leeuw doen toch net wat meer recht aan de muziek van Erik Satie. 

Decca Originals - 4757527

"Pascal Rogé understands the music perfectly well ... his interpretations are entirely admirable ..."  Gramophone

 “A collection of Satie's piano music with all the best-known pieces, played elegantly and captured in beautiful sound.” BBC Music Magazine, October 2006  

 

 

 

 

Harmonia Mundi - HMC902017/18

“Few collections of Satie's music have captured this much misunderstood,  multi-faceted composer remotely as well as this marvellous two-disc set from  Alexandre Tharaud. Tharaud is able to make the leaps from visionary to  flippant, sublimely beautiful to downright silly with ease and his willingness to  take risks really impresses.” BBC Music Magazine, April 2009 *****

 

 

 

 

Decca Duo - 4621612

 

 

 

 

 

 

 

 

 Warner Classics -  2435672392

Aldo Ciccolini is vooral bekend om zijn interpretaties van muziek van Franse componisten als Ravel, Debussy en ook Satie. 
“Ciccolini 1980s Satie recordings are notable for their big-boned, magisterially sculptured approach. He  avoids romanticising or sentimentalising the music, and it's stronger for it.” BBC Music Magazine, August  2015 ****