Nergens anders ter wereld worden de Passies van Johann Sebastian Bach zo vaak uitgevoerd als hier in Nederland. De Johannes-Passion behoort samen met de Matthäus-Passion tot de populairste passiemuziek: jaarlijks zijn er zo'n 200 uitvoeringen, duizenden deelnemers en tienduizenden bezoekers. De laatste jaren is de Johannes bezig aan een opmars. Terecht, want muzikaal doet deze passie niet onder van de Matthäus. Hoogste tijd voor een (hernieuwde) kennismaking: lees snel verder.

Luister naar de Johannes-Passion

Ontdek de Johannes-Passion met deze vier prachtige uitvoeringen.

La petite bande o.l.v. Sigiswald Kuijken



Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Richard Egarr


Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Philippe Herreweghe

Okest van de Achttiende Eeuw o.l.v. Frans Brüggen

Beluister ook dit recente concert van de Johannes-Passion door Vox Luminis en Café Zimmerman:

Beluister concert

Zonder Johannes geen Matthäus

Drie jaar vóór de Matthäus-Passion componeert Bach in 1724 zijn eerste passie, gebaseerd op het Evangelie van Johannes. Niet eerder in de muziekgeschiedenis is er een passie geschreven van zo'n omvang en met zo'n dramatiek. Met zijn Johannes-Passion verricht Bach baanbrekend werk, en bereidt hij de weg voor de Matthäus-Passion. Op 7 april 1724, Goede Vrijdag, wordt de Johannes-Passion voor het eerst uitgevoerd in de Nicolaïkirche in Leipzig. Een jaar later vervangt Bach het openingskoor door een ingetogen koraalbewerking, waarschijnlijk omdat er kritiek op de (te uitbundige) muziek was gekomen.

Wist je dat...

Er wel vier verschillende versies van de Johannes-Passion bestaan? Dit komt omdat Bach wijzigingen blijft aanbrengen aan het werk. Vlak voor zijn dood begint hij aan nog een nieuwe versie, maar die heeft hij niet kunnen afmaken.

Het verschil tussen de Johannes en de Matthäus

De Johannes-Passion bestaat uit twee delen die worden omgeven door een openings- en een slotkoor. Daar tussenin speelt zich het passieverhaal af volgens het Evangelie van Johannes. In dit verhaal ligt de nadruk op de persoon Jezus als de zoon van God, een man zonder pijn en verdriet, en als verlosser van de mensheid. Hierdoor ligt het accent in de Johannes-Passion minder op het lijden van Jezus dan in de Matthäus-Passion. Jezus komt meer over als een krachtige persoonlijkheid die een boodschap te vertellen heeft, dan als het trieste slachtoffer in de Matthäus-Passion.

Afstandelijk

In deze passie dan ook geen smartelijk koraal als O Haupt voll blut und Wunden, zoals maar liefst vijf keer in de Matthäus wordt gezongen. De Johannes-Passion is rationeler met meer afstandelijke benamingen van Jezus als Herr, unser Hersscher, en O Gottes Sohn, mein Heiland und Genadenthron. Bach compenseert dat tekort aan emotionele momenten door op verschillende momenten aria's toe te voegen, zoals het arioso Betrachte meine Seele.

Richard Logiewa (Jezus, bas) en het WDR Sinfonieorchester o.l.v. Stefan Parkman

Indringende groepskoren

De kern van de Johannes-Passion bestaat uit het rechtbankdrama dat zich in het tweede deel voltrekt, waarin het volk zich steeds kwaadaardiger tegen Jezus en ook tegen Pilatus keert. Bach geeft dit weer met overrompelende en indringende muziek van de groepskoren. Na de laatste woorden van Jezus aan het kruis volgt de ontroerende aria Es ist vollbracht. In het slotkoor Ruht wohl, ihr heiligen Gebeine keert de rust terug. Bach sluit de Johannes-Passion af met een koraal, zoals hij dat ook in zijn Cantates doet: Ach Herr, lass dein lieb Engelein.

Marine Fribourg (alt), Mieneke van der Velden (viola da gamba) en de Nederlandse Bachvereniging o.l.v. Jos van Veldhoven