Klassieke Top 400 19 t/m 23 oktober

STER Advertentie

Dit jaar vieren we dat we 75 jaar in vrijheid leven. De Tweede Wereldoorlog had een grote impact op het leven van Nederlandse componisten en daardoor is de muziek van velen in de vergetelheid geraakt. Maak kennis met muziek van componisten die mooie werken schreven voor, tijdens en na de oorlog. Wie weet doe je inspiratie op voor jouw stemlijst voor de Klassieke Top 400!

Leo Smit

Componist Leo Smit (1900-1943) groeide op in een welgesteld Joods gezin en studeerde cum laude af aan het conservatorium. Zijn Frans georiënteerde werk klonk in Parijs en in het Amsterdamse Concertgebouw. Door de oorlog veranderde echter alles. Hij besloot om niet onder te duiken en hoopte dat de ellende snel voorbij zou gaan. Helaas werd hij opgepakt en vermoord in Sobibór. Zijn muziek liet hij wél onderduiken. Die kwam na de oorlog weer boven water, waaronder dit onvoltooide strijkkwartet:

Toen Arthur en Lucas Jussen de muziek van Leo Smit ontdekten, wierpen zij zich op als ambassadeurs van zijn werk. Hier spelen zij het Divertimento voor piano 4-handig:

Lees verder: Broers Jussen over de muziek van Leo Smit

Henriëtte Bosmans

De halfjoodse componist Henriëtte Bosmans (1895-1952) studeerde ook cum laude af. Haar stijl kenmerkte zich door het impressionisme en ze liet zich voornamelijk inspireren door Claude Debussy. Toen de oorlog uitbrak verbood de Duitse bezetter haar muziek. Ze had de kans om te vluchten naar Amerika, maar koos ervoor om onder te duiken om dicht in de buurt van haar moeder te blijven. Ze overleefde de oorlog en hervatte het componeren. 

Beide stukken schreef Henriëtte in de jaren twintig van de vorige eeuw. 

Johanna Bordewijk-Roepman

Johanna Bordewijk-Roepman (1892-1971) was een eigenzinnige componist. Ze weigerde principieel lid te worden van de Kultuurkamer en om de Ariërverklaring te ondertekenen. Ze werd actief in het verzet en bleef stiekem componeren. Zo schreef ze tijdens de oorlog Sonate 1943, waarvoor ze na de oorlog een prijs won.

Luister naar Debout, éveille-toi. Johanna componeerde dit stuk in 1953.

Lees ook: Zo zag het Nederlandse muziekleven eruit in oorlogstijd

Sem Dresden

De invloed van musicoloog en componist Sem Dresden (1881-1957) op musici en musicologen is groot: zijn Algemene Muziekleer is voor meerdere generaties een belangrijk handboek. Vanwege zijn joodse afkomst werd hij door de bezetter gedwongen om aan de Duitse antitankgracht te werken, die tussen Kijkduin en Scheveningen werd aangelegd. Hij en zijn gezin overleefden de oorlog, maar hij verloor veel familie en vrienden. 

Sem Dresden componeerde Dansflitsen in 1951.

Dick Kattenburg

Toen de oorlog uitbrak, was Dick Kattenburg (1919-1944) nauwelijks begonnen als componist. Hij nam daarom vanuit z'n onderduikadres schriftelijk compositielessen. Hij was pas 24 jaar toen hij in 1944 op transport werd gesteld naar Auschwitz, het enige transport dat ooit is gefilmd. In 2004 werden zijn composities bij toeval ontdekt op een zolder. 

In 1936 schreef Dick Kattenburg het vrolijke Tapdance voor piano-à-4-mains. 

Jan van Gilse

Componist Jan van Gilse (1881-1944) was voor de oorlog werkzaam in Nederland en Duitsland. Hij was een principiële idealist: solidair met de Joodse bevolking en musici. Zijn muziek werd verboden en hij moest met zijn vrouw onderduiken. Ze zwierven van adres naar adres. Beide zoons waren verzetsstrijders en werden binnen een half jaar na elkaar opgepakt en vermoord. Jan en zijn vrouw bleven uit handen van de Duitsers, maar door ziekte overleed hij nog voor de bevrijding.

Theo Smit Sibinga

Theo Smit Sibinga (1899-1958) werd geboren in Nederlands-Indië, maar studeerde cello in Nederland. In 1929 keerde hij terug naar Nederlands-Indië en begon met componeren. Toen de oorlog uitbrak, werd Theo van zijn gezin gescheiden en in een Japans interneringskamp geplaatst. Door te componeren probeerde hij de oorlog mentaal het hoofd te kunnen bieden. Hij overleefde, maar bleef zijn leven lang last houden van de ontberingen die hij had doorstaan.

In 1954 componeerde Theo Smit Sibinga Trois images pour flûte et harpe.

Géza Frid

De Joodse componist en pianist Géza Frid (1904-1989) zocht in 1927 veiligheid in Nederland, nadat zijn vaderland Hongarije door opkomend fascisme steeds onveiliger werd. Toen de oorlog in Nederland uitbrak, moest hij onderduiken. Hij overleefde de oorlog en zijn muziek werd bekend in heel Nederland.

Mischa Hillesum

De Joodse Mischa Hillesum (1920-1944) was een waar wonderkind en groot liefhebber van Frederic Chopin en Sergej Rachmaninov. Zijn muzikale talent als pianist en componist zorgde ervoor dat Willem Andriessen, directeur van het Amsterdams Conservatorium en Willem Mengelberg, chef-dirigent van het Concertgebouworkest, probeerden de bezetter te overtuigen dat Mischa vrijgesteld zou worden van deportatie. Hij koos er echter voor om bij zijn familie te blijven en verbleef lange tijd in kamp Westerbork. Uiteindelijk werd het gezin gedeporteerd naar Auschwitz. Zijn ouders werden direct vermoord in de gaskamer. Mischa moest dwangarbeid verrichtten in Warschau. Hij overleefde de oorlog niet. 

Luister naar Marianne Boer en haar uitvoering van Prelude nr. 1 van Mischa Hillesum. Hij schreef dit stuk toen de oorlog net uitbrak in 1940.

Marius Flothuis

Het verhaal van componist Marius Flothuis (1914-2001) is van een man die bijna alles meegemaakte wat je in de oorlog kon meemaken: verzet, verraad, toeval en ternauwernood overleven. Luister vanaf 13 oktober naar de nieuwe podcast Flot!, waarin Margriet Vroomans en onderzoeksjournalist Benjamin de Bruijn het spoor volgen van de Nederlandse componist, en zijn verbazingwekkende levensverhaal vóór, tijdens en ná de Tweede Wereldoorlog. 

Podcast 

Luister naar de indrukwekkende verhalen van vervolgde componisten in de podcast Muziek tot Leven - Verhalen van musici in de oorlog

Wanneer wordt de Klassieke Top 400 uitgezonden?

Van vrijdag 2 t/m vrijdag 9 oktober kon je jouw stemlijst indienen! De Klassieke Top 400 is te horen van maandag 19 tot en met vrijdag 23 oktober, van 7:00 uur 's ochtends tot 23:00 uur 's avonds.