Naar homepage
Artikelen

Musici die zijn vervolgd in de Tweede Wereldoorlog

foto: NPO Radio 4
  1. Klassiekchevron right
  2. Musici die zijn vervolgd in de Tweede Wereldoorlog

In de Tweede Wereldoorlog worden ook componisten en musici slachtoffer van het Duitse naziregime. Sommige van hen vluchten of duiken onder, anderen maken zich hard voor de onderdrukten en worden verzetsstrijder, weer anderen worden opgepakt en vermoord. De podcast Muziek tot Leven - Verhalen van musici in de oorlog laat hun verhalen én muziek horen. Dit zijn de hoofdpersonen uit de serie:

Leo Smit

Componist Leo Smit wordt gezien als één van de meest getalenteerde componisten van zijn generatie. Smit groeit op in een welgesteld Joods gezin en studeert cum laude af aan het conservatorium. Zijn Frans georiënteerde werk klinkt in Parijs en in het Amsterdamse Concertgebouw en wordt enthousiast ontvangen. Maar door de oorlog verandert alles. Smit besluit niet onder te duiken en hoopt dat de ellende voorbij zal gaan. Zijn muziek laat hij wél onderduiken en komt na de oorlog weer boven water.

F040ce284e

foto: De Ochtend van 4

Johanna Bordewijk-Roepman

Johanna Bordewijk-Roepman is een eigenzinnige componiste. Ze weigert principieel lid te worden van de Kultuurkamer. De Kultuurkamer is opgericht door de Duitse bezetter en verplicht musici om lid te worden en om een Ariërverklaring te ondertekenen. Johanna stopt officieel met componeren en wordt actief in het verzet. Bij een bombardement verliest ze haar huis en haar werk.

6ae6a2158b

foto: De Ochtend van 4

Dolf Karelsen

Dolf Karelsen is een Joodse componist van lichte muziek. Hij is één van de talloze musici die vóór de oorlog in Hilversum werkt bij de vele omroeporkesten. Karelsen hoopt dat de oorlog niet lang zal duren en schrijft muziek ter ere van de bevrijding. Al snel wordt hij ontslagen en in 1942 moet hij zich melden voor transport. Op het perron zwaait hij zijn zoontjes nog uit. Ze zien elkaar nooit meer. Jaren na de oorlog wordt muziek van hem gevonden, die nooit eerder is gehoord.

Ac81b0f5ac

foto: De Ochtend van 4

Henriëtte Bosmans

Componiste en pianiste Henriëtte Bosmans, Jettie voor intimi, wordt gezien als één van de belangrijkste, Nederlandse componisten van de twintigste eeuw. Bij de Kultuurkamer staat Henriëtte genoteerd als ‘Joods geval’, omdat ze half-Joods is. Ze kan naar Amerika vluchten, maar blijft voor haar oude moeder in Nederland. Ze treedt illegaal op en probeert zo de oorlog te overleven, al wordt dat gaandeweg steeds moeilijker.

Ff5799b784

foto: De Ochtend van 4

Sem Dresden

De invloed van musicoloog en componist Sem Dresden op musici en musicologen is groot: zijn Algemene Muziekleer is voor meerdere generaties een belangrijk handboek. Vanwege zijn Joodse geloof verliest hij zijn baan als directeur van het Conservatorium van Amsterdam in de oorlog. Hij wordt gedwongen om aan de Duitse antitankgracht te werken, die tussen Kijkduin en Scheveningen wordt aangelegd. Hij en zijn gezin overleven de oorlog, maar hij verliest veel familie en vrienden. Hij wil nooit meer over de oorlog praten.

C272b23a51

foto: De Ochtend van 4

Theo Smit Sibinga

Theo Smit Sibinga wordt geboren in Nederlands-Indië. In Nederland studeert hij cello. In 1929 keert hij terug naar Nederlands-Indië en begint te componeren. Als de oorlog uitbreekt wordt Theo van zijn gezin gescheiden en in een Japans interneringskamp geplaatst. Door te componeren probeert hij de oorlog mentaal het hoofd te kunnen bieden.

8f3ac89a3c

foto: De Ochtend van 4

Frieda Belinfante

Frieda Belinfante is vóór de oorlog de eerste vrouwelijke dirigent met een eigen professioneel orkest. Ze ontbindt het direct in 1940 omdat ze niet wil meewerken met de Duitsers. Tijdens de oorlog is ze actief in het verzet. Als de Gestapo achter haar aan zit, duikt ze onder. Ze kan terecht bij haar buren. Haar buurjongen Wolf Lijmer is destijds acht jaar, maar kan zich nu nog goed herinneren dat Frieda in zijn ouderlijk huis verbleef.

7763c1956b

foto: De Ochtend van 4

Frieda Belinfante en haar oude buurjongetje, Wolf Lijmer.

Dick Kattenburg

Als de oorlog uitbreekt is Dick Kattenburg nauwelijks begonnen als componist. Hij neemt daarom vanuit de onderduik schriftelijk compositielessen. Hij is pas 24 jaar als hij in 1944 op transport wordt gezet naar Auschwitz; het enige transport dat ooit is gefilmd. In 2004 worden zijn composities bij toeval ontdekt op een zolder.

A582a8876b

foto: De Ochtend van 4

Rosa Spier

Voor harpiste Rosa Spier is haar instrument haar troetelkind en zij zorgt ervoor dat de harp in Nederland populair wordt als solo-instrument. In de oorlog plundert de Duitse bezetter haar huis en raakt ze haar harp kwijt. In september 1944 wordt Rosa op transport gezet, via kamp Westenbork, naar Theresienstadt, nadat zij lang gevangen heeft gezeten in Barneveld. Ze overleeft en krijgt - als door een wonder - haar harp terug.

Af0ac50043

foto: ANP/De Ochtend van 4

De harp van Rosa Spier wordt nu bespeeld door harpiste Erika Waardenburg.

Géza Frid

Componist en pianist Géza Frid zoekt ruimte en veiligheid in Nederland, nadat zijn vaderland Hongarije door opkomend fascisme steeds onveiliger wordt. Als de oorlog in Nederland uitbreekt, moet hij onderduiken. Zijn concertzaal wordt zo klein als zijn eigen huiskamer. Ook wordt hij actief in het verzet.

25429c75de

foto: De Ochtend van 4

Bertus van Lier

Bertus van Lier is een succesvol componist en dirigent. Hij weet al, vóór de oorlog, wat de nazi’s met de Joden van plan zijn en wil zich niet schikken. Zodra de oorlog uitbreekt, weigert hij te collaboreren met de Duitse bezetter. Hij wordt, samen met zijn familie, actief in het verzet.

A866e3f729

foto: De Ochtend van 4

Hans Krieg

"Ze krijgen mij niet". Dat is het vaste voornemen van componist Hans Krieg. Toch wordt de Joodse familie Krieg tijdens een razzia in 1943 opgepakt en vastgezet in Westerbork. Daar blijft Hans musiceren en lesgeven. Nadat transport meerdere keren is uitgesteld, worden Hans, zijn vrouw en twee dochters alsnog op de trein gezet naar Bergen-Belsen in januari 1944. Uiteindelijk wordt het hele gezin op 'het verloren transport' gezet. Als door een wonder overleven Hans en zijn gezin.

545bc24ec7

foto: De Ochtend van 4

Hans Lachman

Hans Lachman, Joods componist, schrijft na de oorlog een katholiek requiem voor een Limburgse pastoor. Uit dankbaarheid, want hij heeft zijn leven aan hem te danken. De pastoor zelf heeft het nooit kunnen horen; hij sterft in Bergen-Belsen.

Cd6354cabb

foto: De Ochtend van 4

Mischa Hillesum

Mischa Hillesum is een muzikaal wonderkind. Als musicus nog maar net begonnen, maar met een briljant talent voor componeren. De oorlog ontneemt hem alle kans: een talent dat nooit tot wasdom mocht komen.

4c5140706f

foto: De Ochtend van 4

Jan van Gilse

Componist Jan van Gilse is een principiële idealist. Niet Joods, maar solidair met de Joodse bevolking en musici. Verzet is de rode draad in zijn leven. Zijn muziek wordt verboden en Jan moet met zijn vrouw onderduiken.

Cfdb3026f3

foto: De Ochtend van 4

Theo Olof

De Duitse Theo Olof vlucht in 1933, samen met zijn moeder, naar Nederland als het antisemitisme groeit in Duitsland. Zodra de oorlog uitbreekt, moet Theo onderduiken. Door meerdere gelukjes weet hij uit handen van de Duitse bezetter te blijven. Na de oorlog viert Theo vele successen én staat hij aan de wieg van de oprichting van NPO Radio 4.

17d8f91e30

foto: De Ochtend van 4

Marius Flothuis

Het verhaal van componist Marius Flothuis is van een man die bijna alles heeft meegemaakt wat je in de oorlog kan meemaken: verzet, verraad, toeval en ternauwernood overleven.

Cc803a23c7

foto: De Ochtend van 4

De verhalen van deze musici worden uitgebreid verteld in de podcast Muziek tot Leven - Verhalen van musici in de oorlog. De complete serie kun je via alle podcastplatformen beluisteren.

Ster advertentie
Ster advertentie