De Torenkamer - Lotte Lentes - Dag 3

Omkering

Eind december reisde ik af naar Užupis, het stadsdeel van Vilnius dat zich in 1997 onafhankelijk verklaarde. Van oorsprong was Užupis de Joodse wijk van Vilnius, maar na de verschrikkingen van de Holocaust keerde maar een fractie van de oorspronkelijke inwoners terug. De leegstaande huizen werden al gauw het onderkomen van criminelen en zwervers,een broeiplaats voor illegale gokhallen en bordelen. In de Sovjettijd werd er niet naar de wijk omgekeken, als je niet neergestoken of beroofd wilde worden dan ging je er simpelweg niet naar toe.


 

Anno 2016 is Užupis een van de duurste wijken in Vilnius. Er worden aan de lopende band nieuwe appartementencomplexen gebouwd, designers en kunstenaars hebben er hun atelier, op iedere straathoek vind je een galerie. Een bewonderenswaardige omkering in twintig jaar tijd. En die omkering heeft gek genoeg alles te maken met de Amerikaanse rocklegende Frank Zappa en de onafhankelijkheid van  Užupis. 


In de jaren negentig was er in Litouwen sprake van een wildgroei van 'lege' voetstukken. Na de val van de Sovjet-Unie in 1990 werden alle standbeelden die iets met de Sovjettijd te maken hadden neergehaald, alleen de voetstukken bleven over. Ambtenaar Saulius Paukstys richtte vanuit persoonlijke interesse een Frank Zappa fanclub op en pleitte ervoor een standbeeld van de rocksterop een van de lege voetstukken te plaatsen.
'We were desperate to find a symbol that would mark the end of communism, but at the same time express that it wasn't always doom and gloom,' zegt hij in 2000 tegen een journalist van The Guardian. 

 

De fanclub groeide snel, vooral lokale kunstenaars en intellectuelen sloten zich aan en toen dezelfde groep mensen zich besloot drukte maken over het verval en de verwaarlozing van Užupis werd Zappa als vanzelfsprekend hun beschermheilige. Het toppunt van hun protest was het uitroepen van de republiek Užupis, met eigen vlaggen (voor ieder seizoen eentje), een eigen feestdag (1 april) en een eigen nogal cryptische grondwet (zie bijvoorbeeld artikel 15: Everyone has the right to be in doubt, but this is not an obligation, of artikel 21: Everyone has the right to appreciate their unimportance).


'We're trying to energise a community by asserting our independence,' zegt oud-president Roman Lileikis, 'It's very different from the independence gained in '91, but we're trying to foster the same spirit so that people can make things happen for themselves. That's a trait they lost through 70 years of oppression.'


uzupis3.jpg