Meer NPO

De Ochtend van 4 Dagelijks van 07.00 tot 09.00 uur

Muziek tot Leven - Verhalen van musici in de oorlog:

Muziek tot Leven - Verhalen van musici in de oorlog. Leo Smit, Henriette Bosmans, Frieda Belinfante, Mischa Hillesum en Sem Dresden: het zijn slechts enkele van de Nederlandse componisten en musici die werden vervolgd in de Tweede Wereldoorlog. Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert deze musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert. Deze radio- & podcastserie is in nauwe samenwerking met de Leo Smit Stichting, die kennis verzamelt en verspreidt over componisten die in de Tweede Wereldoorlog werden vervolgd. Veel van de vervolgde componisten en musici waren Joods en mochten daarom hun beroep niet uitoefenen. Anderen verzetten zich tegen de Duitse bezetter of weigerden lid te worden van de Kultuurkamer, waarbij alle kunstenaars en artiesten zich verplicht moesten aansluiten. Ze moesten daarom zwijgen, onderduiken of werden zelfs weggevoerd. Sommigen zijn in concentratiekampen vermoord, anderen overleefden ternauwernood de oorlog. Met het project ‘Muziek tot leven’ wil De Ochtend van 4 de luisteraars laten kennismaken met deze musici en hun werk in zeventien radioportretten. In de serie klinkt ook veel muziek van vervolgde componisten, die de laatste jaren opnieuw werd uitgevoerd of is opgenomen.

Podcast afleveringen

#17 - Marius Flothuis: verzet, verraad, toeval en ternauwernood overleven

In deze laatste aflevering van de serie 'Muziek Tot Leven' het verhaal van een man die bijna alles heeft meegemaakt wat je in de oorlog kon meemaken: verzet, verraad, toeval en ternauwernood overleven. Het verhaal van componist Marius Flothuis.

Bronnen:
Carine Alders, Leo Smit Stichting;
Frits Zwart, NMI;
Joyce Kiliaan, biograaf;
Benjamin de Bruijn, KRO-NCRV;
Muziek in de schaduw van het Derde Rijk, Pauline Micheels;
Nederlands Omroepmuseum.
www.wo2-muziek.nl
www.philips-kommando.nl
www.nmkampvught.nl

Muziek:
Kurt Weil, Tango Ballade;
Maurice Ravel, valses nobles et sentimentales;
Marius Flothuis, Morgenstern Lied nr. 4;
Marius Flothuis, Capriccio;
Marius Flothuis, Sonate voor fluit en piano, op.17, deel 3 (Lamento);
Marius Flothuis, Symfonische muziek, op.59, deel 3;
Marius Flothuis, Fluitconcert op.19, deel 2;
Marius Flothuis, Pour le tombeau d’Or, op. 37.

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.

#16 - Het verhaal van violist Theo Olof

In aflevering 16 het verhaal van violist Theo Olof. Hij kwam de oorlog door in onderduik, vierde daarna successen op alle concertpodia en stond aan de wieg van NPO Radio 4.

Bronnen:
Carine Alders, Leo Smit Stichting;
Archief Theo Olof, NMI;
VPRO, ‘Vrije geluiden’ met Theo Olof;
Flarden, autobiografie Theo Olof;
Muziek in de schaduw van het Derde Rijk, Pauline Micheels;
Noortje Olof;
Allard Olof;
Erik Olof;
Johan Olof.

Muziek:
Camille Saint-Saëns, vioolconcert nr 3 in B min., 1e en 2e deel;
J.S. Bach, dubbelconcert BWV 1043, andante;
J.S. Bach, Brandenburg concert nr 1, 2e deel;
J.S. Bach, Partita nr 2, chaconne;
Henk Badings, concert voor twee violen en orkest, 1e deel.

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.

#15 - Jan van Gilse. Verzet is de rode draad in zijn leven

Hoofdpersoon in deze aflevering is componist en dirigent Jan van Gilse. Een principiële idealist. Niet Joods, maar solidair met de Joodse bevolking en musici. Verzet is de rode draad in zijn leven.

Bronnen:
Leo Smit Stichting;
Muziek in de schaduw van het Derde Rijk, Pauline Micheels;
De Tweede Wereldoorlog in Muziek, http://www.wo2-muziek.nl;
Zonder muziek is het leven onnodig, Helen Metzelaar;
Een schitterend vergeten leven, Toni Boumans;
Ferdinand en Johanna, Elly Kamp.

Muziek:
Jan van Gilse, Thijl, Ouverture;
Jan van Gilse, Nonet, deel 2;
Jan van Gilse, Strijkkwartet, adagio molto;
Jan van Gilse, Symfonie nr. 4, 4e deel;
Jan van Gilse, Trio, molto vivace;
Jan van Gilse, Prologus Brevis;
Jan van Gilse, Thijl, Treurmuziek;
Jan van Gilse, Nonet, deel 4.

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.

#14 - Mischa Hillesum. De oorlog ontneemt hem alle kans...

In deze aflevering een muzikaal wonderkind: Mischa Hillesum. Als musicus nog maar net begonnen, maar met een briljant talent.
De oorlog ontneemt hem alle kans: een talent dat nooit tot wasdom mocht komen.

Bronnen:
Leo Smit Stichting;
Jan Willem Regenhardt, Mischa’s spel;
Philip Mechanicus, In depot; dagboek uit Westerbork;
Joods Cultureel Kwartier.

Muziek:
Frédéric Chopin, Polonaise A-dur, door Mischa Hillesum;
Bach, chromatische fuga, door Mischa Hillesum;
Bach, Engelse suite, door Mischa Hillesum;
Mischa Hillesum, pianoprelude no 1, door Marianne Boer;
Mischa Hillesum, pianoprelude no 2, door Marianne Boer.

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.

#13 - Hans Lachman: hij dankte zijn leven aan een Limburgs pastoor

Hans Lachman, Joods componist, schreef een katholiek Requiem voor een Limburgse pastoor. Uit dankbaarheid: hij had z’n leven aan hem te danken. De pastoor zelf heeft het nooit kunnen horen; hij stierf in Bergen Belsen.

Bronnen:
Leo Smit Stichting;
Carine Alders;
Shira Lachmann;
Documentaire ‘Requiem’, Rick Roos;
Ondergang, J. Presser;
www.muziekschatten.nl;
forbiddenmusicregained.org.

Muziek:
Jazz in Berlin, Sid Kay’s Fellow’s;
Panzerlied der Wehrmacht;
Rapsodie voor twaalf piano’s, Heinz Lachmann;
Heel de band is favoriet, Theo Uden Masman;
Pour mes amis, Hans Lachman;
Fluitsonate, Hans Lachman;
Requiem voor pastoor Vullinghs, Hans Lachman.

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.

#12 - Hans Krieg: ‘Ze krijgen mij niet’

‘Ze krijgen mij niet’. Dat was het vaste voornemen van componist Hans Krieg. Met vrouw en twee dochters overleefde hij Westerbork, Bergen Belsen én ‘ Het verloren transport’. Hier zijn verhaal.

Bronnen:
Leo Smit Stichting;
Carine Alders;
In depot, Philip Mechanicus;
Ondergang, J. Presser;
Gemmeker, commandant van Westerbork, Ad van Liempt.

Muziek:
Lana Ross, Guitar variations to Hatikvah;
Hans Krieg, De Chinese fluitspeler;
Johnny en Jones, Westerborkserenade;
Zarah Leander, Bei mir bisst du schön;
Hans Krieg, Jiskor voor piano;
Hans Krieg, A wie Noe;
Hans Krieg, Jiskor voor koor, solisten en symfonieorkest;
Hans Krieg, Poeme voor viool en piano.

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.

#11 - Bertus van Lier heeft zich nooit willen schikken

In aflevering 11 leven en werken van componist Bertus van Lier. Hij wist al ver voor de oorlog wat de nazi’s met de Joden van plan waren en heeft zich nooit willen schikken.

Muziek:
Bertus van Lier, Symfonie nr. 1;
Mozart, Pianoconcert KV 271;
Bertus van Lier, Gebed van een ghettojood;
Schubert, Winterreise, der Lindenbaum;
Bertus van Lier, Katharsis;
Bertus van Lier, Hooglied;
Ravel, Kaddish.

Bronnen:
Leo Smit Stichting;
Carine Alders;
Familie Van Lier;
Hans van Lier;
Jacqueline Oskamp, Een behoorlijk kabaal, een cultuurgeschiedenis van Nederland in de twintigste eeuw;
Ad van Liempt, Aan de Maliebaan;
Digitaal vrouwenlexicon van Nederland;
https://www.montesquieu-instituut.nl/9353202/d/politieke_spelen.pdf .

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.

#10 - Géza Frid: zijn concertzaal werd zo klein als zijn huiskamer

Hij zocht ruimte en veiligheid nadat zijn vaderland Hongarije door opkomend fascisme steeds benauwder en onveiliger werd. Maar ook in Nederland ontkwam hij niet aan vervolging. Zijn concertzaal werd zo klein als zijn huiskamer. In deze aflevering van Muziek tot Leven het verhaal én de muziek van componist en pianist Géza Frid.

Muziek:
Géza Frid, Tweede strijkkwartet;
Géza Frid, Cellosonate in vijf delen;
Géza Frid, Trio á cordes;
Géza Frid, Twaalf muzikale karikaturen, nr 4 en nr 10;
Géza Frid, Podiumsuite;
Géza Frid, Concert voor piano en koor;
Géza Frid, Sonatina;
Géza Frid, Paradou.

Bronnen:
Leo Smit Stichting;
www.gezafrid.eu;
Arthur Frid, zoon;
Pauline Micheels, Muziek in de schaduw van het Derde Rijk.

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.

#9 - Rosa Spier, haar harp was haar liefste bezit

Haar harp was haar liefste bezit maar ze raakte hem in de oorlog kwijt toen haar huis werd geplunderd omdat ze moest onderduiken. Ze overleefde de oorlog en als door een wonder haar harp ook…
Hoofdpersoon in deze aflevering is harpiste Rosa Spier. Velen kennen het huis dat naar haar vernoemd is, maar haar levensverhaal is minder bekend.

Muziek:
Gounod, Ave Maria;
Sem Dresden, Sonate voor fluit en harp;
Leo Smit, Trio voor fluit, altviool en harp;
Leo Smit, Concertino voor harp en orkest;
Marius Flothuis, Pour le tombeau d’Orphée.

Bronnen:
Regine Ederveen, Weg van de harp, biografie van Rosa Spier;
Scriptie Marthe Nicola Holman, Universiteit Utrecht, 2016-2017;
Ad van Liempt, Kopgeld;
Anne Frank Stichting;
Erika Waardenburg, harpiste.

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.

#8 - Dick Kattenburg was pas 24 jaar toen hij vanuit kamp Westerbork werd gedeporteerd

In aflevering 8 het verhaal van Dick Kattenburg, een veelbelovende jonge Nederlandse componist. Hij was pas 24 jaar oud toen hij op 19 mei 1944 vanuit kamp Westerbork naar Auschwitz werd gedeporteerd. Het is het enige transport van Joodse gevangenen dat ooit op film is vastgelegd, in de Westerborkfilm. De muziek van Dick Kattenburg werd 55 jaar na de oorlog bij toeval weer ontdekt.

Muziek in deze aflevering:
Dick Kattenburg, Tapdance voor piano vierhandig en tapdanser (1937);
Dick Kattenburg, Sonate voor fluit en piano (1937);
Dick Kattenburg, Lied ohne Worte, piano (1940);
Dick Kattenburg, Romanian melody voor viool, cello en piano (1942);
Dick Kattenburg, Allegro moderato (1944).

Bronnen:
Leo Smit Stichting, Carine Alders (www.leosmit.org);
Eleonore Pameijer (fluitiste);
Joyce Bergman - van Hessen, nicht van Dick Kattenburg;
Esmeralda Böhm, NOS;
Gemmeker, commandant van Westerbork, biografie, Ad van Liempt.

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.

#7 - Frieda Belinfante speelde een belangrijke rol in het verzet

In deze zevende aflevering van 'Muziek tot leven, verhalen van musici in de oorlog' staat dirigente Frieda Belinfante centraal; zij richtte als eerste vrouw een eigen professioneel orkest op. En tijdens de oorlog speelde ze een belangrijke rol in het verzet.

Muziek in deze aflevering:
Leo Smit, Concert voor altviool en orkest (1940);
Henriette Bosmans, Poème voor cello en orkest (1923);
Albert Roussell, Sinfonietta (1934);
Marius Flothuis, Capriccio voor viool (1949);
Marius Flothuis, Symfonische muziek op. 59 (1957).

Bronnen:
Een schitterend vergeten leven, biografie, Toni Boumans;
Zonder muziek is leven onnodig, biografie, Helen Metzelaar;
Documentaire: ‘Maar ik was een meisje’, Toni Boumans;
Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland;
Wolf Lijmer.

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.

#6 - Theo Smit Sibinga zat jaren in een krijgsgevangenkamp op Java

In toenmalig Nederlands-Indië woedde de Tweede Wereldoorlog nog nadat Nederland al was bevrijd en ook daar zaten musici gevangen. Zoals componist en cellist Theo Smit Sibinga, hoofdpersoon in deze aflevering.

Hij zat jaren in een krijgsgevangenkamp op Java. In de ellende van het kampleven zocht hij naar schoonheid als verzet en tegenwicht. En op Sumatra klonk in de tropennacht het ‘Largo’ uit Dvo?áks’ negende symfonie…

Muziek in deze aflevering:
Theo Smit Sibinga, Trois images, voor fluit en harp (1954);
Theo Smit Sibinga, Strijkkwartet nr.1 (1933);
Theo Smit Sibinga, Pianosonatine (1934);
Antonín Dvo?ák, Symfonie nr. 9 ’Uit de nieuwe wereld’, Largo (arr. uit film Paradise Road);
Theo Smit Sibinga, Grootmoeders rust (1948).

Bronnen:
www.leosmit.org;
https://www.theosmitsibinga.nl/over-theo-smit-sibinga/;
Vervolgde componisten in Nederland, Henk Mak van Dijk;
em.Prof.dr. Cees, Th. Smit Sibinga.

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.

#5 - Sem Dresden overleefde de oorlog ternauwernood

In deze nieuwe aflevering van de serie 'Muziek tot leven, verhalen van musici in de oorlog’ staat een componist centraal die als docent 50 jaar lang een belangrijk stempel heeft gedrukt op Nederlandse musici en musicologen. Hij overleefde de oorlog ternauwernood - en zou er daarna nooit meer over zou praten: Sem Dresden.

Muziek in deze aflevering:
Kleine Dans, uit Vijf kleine klaverstukken (1916);
Sonate voor fluit en harp (1917);
Kurt Weil, Youkali Tango Habanera (1934);
Sonate nr. 2 voor cello en piano (1942);
Piano concerto (1942);
Dansflitsen (1951).

Bronnen:
Leo Smit Stichting;
Geert van den Dungen, biograaf.

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.

#4 - Henriette Bosmans: ‘Zonder muziek is het leven onnodig’

In aflevering vier, een vrouw die wordt gezien als een van de belangrijkste Nederlandse componisten van de eerste helft van de 20e eeuw: Henriette Bosmans, Jettie voor familie en vrienden. In een brief aan één van hen schrijft ze: ‘Zonder muziek is het leven onnodig’.

Muziek in deze aflevering:
Concertino voor piano en orkest (1928);
Concert Piece for violin and Orchestra (1934);
String Quartet (1927), Lento;
String Quartett (1927), Allegro Molto;
Daar komen de Canadezen! (1945 - 1946);
Aurore (1950).

Bronnen:
Leo Smit Stichting;
Nederlands Muziek Instituut;
Zonder muziek is het leven onnodig (Helen Metzelaar);
Muziek in de schaduw van het Derde Rijk (Pauline Micheels);
Een schitterend vergeten leven, de eeuw van Frieda Belinfante (Toni Boumans).

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.

#3 - Dolf Karelsen hoopte op een snelle bevrijding

In deze derde aflevering van de serie ‘Muziek tot leven, verhalen van musici in de oorlog’ staat componist en arrangeur Dolf Karelsen centraal; het levensverhaal van een componist uit de lichte muziek. Hij was één van de talloze musici die vóór de oorlog in Hilversum werkte bij de vele omroeporkesten. Karelsen schreef al aan het begin van de oorlog muziek waarmee hij hoopte op een snelle bevrijding. Jaren ná de oorlog kwam er muziek van hem boven water die nooit eerder was gehoord.

Muziek in deze aflevering:
Park Lane Serenade (1954) (Dolf van der Linden);
Openingstune Decibels (1938);
Victory March (1941);
Eens komt de kans (1940).

Bronnen:
Stichting Omroep Muziek, Jan Jaap Kassies;
Dolf van der Linden, de vader van het Metropole Orkest (Bas Tukker);
Siriusstraat: vier huizen, vier verhalen (Kees Bestebreurtje);
Eddy Karelsen;
Joke de Groot-Karelsen.

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.

#2 - Johanna Bordewijk-Roepman raakt bij een bombardement alles kwijt

In deze tweede aflevering vandaag een eigenzinnige componiste. Ze weigert in de oorlog lid te worden van de Kultuurkamer, ze organiseert illegale huisconcerten en ze raakt bij een bombardement alles kwijt. Vandaag in Muziek tot Leven: Johanna Bordewijk-Roepman.

Muziek in deze aflevering:
Sonate voor viool en piano (1923), Moderato;
Drei Bierbaum Lieder (1940), Adoration;
Sonata 1943 (1943), Vivace;
Debout, éveille-toi! (1953).

Bronnen:
Leo Smit Stichting;
Ferdinand en Johanna, dubbelbiografie (Elly Kamp);
Muziek in de schaduw van het Derde Rijk (Pauline Micheels);
De Tweede Wereldoorlog in muziek (wo2-muziek.nl);
Andere Tijden, 3 maart 2017.

Het NPO Radio 4-programma De Ochtend van 4 eert vervolgde musici in 2020, het jaar waarin Nederland 75 jaar bevrijding viert.