Naar homepage
Concert

Rückert-Lieder door Sophie Harmsen

  1. Concertenchevron right
  2. Rückert-Lieder door Sophie Harmsen

AVROTROS Vrijdagconcert, vrijdag 11 juni 2021

Verborgen verbanden, betekenisvolle citaten, en passievolle verklaringen van heimelijke liefde vormen het onderliggende verband in dit concert met de Lyrische suite van Alban Berg, Rückert-Lieder van Gustav Mahler, en de Tweede symfonie van Robert Schumann.

Lyrische suite
In zijn Lyrische suite uit 1926 combineerde Berg romantische lyrische melodieën, de moderne twaalftoonstechniek, en een gecodeerde liefdesgroet. Rond 1908 had hij van Arnold Schönberg geleerd hoe je heftige romantische passie kon uitvoeren in atonale muziek met bijvoorbeeld die twaalftoonstechniek. Desondanks bleef Berg tegelijkertijd zijn romantische wortels trouw: voor de lyrische lijnen gebruikt hij onder andere citaten uit Wagners Tristan und Isolde, en de Lyrische Symphonie van Alexander Zemlinsky. Verder gebruikt gebruikt Berg de noten A, B, H en F als verborgen verwijzing naar zijn heimelijke liefde voor Hanna Fuchs-Robettin. Drie delen uit deze suite klinken in dit concert in een orkestratie die Theo Verbey maakte in 2006.

Rückert-Lieder
Een van Alban Bergs grote voorbeelden, Gustav Mahler, stuwde zowel symfonie als lied hoog op. Mahler zocht de extremen op in bezetting, en verwerkte graag zijn liederen in zijn symfonieën. Daarnaast schreef hij ook orkestliederen omwille van de schaalvergroting en draagwijdte. Daaronder ook de Rückert-Lieder, vijf zelfstandige liederen getoonzet op gedichten van de dichter Friedrich Rückert. Ze zijn intiemer van karakter en orkestratie, en
stammen uit de tijd dat Mahler “het mooiste meisje van Wenen” leerde kennen en huwde: Alma Schindler. Hoewel twee liederen over de liefde gaan is er geen centraal thema dat de cyclus inhoudelijk samenbindt. Het eerste lied, Blicke mir nicht in die Lieder doet licht humoristisch en verlegen aan. De ik-persoon wil zijn of haar onvoltooide gedichten en liederen beschermen tegen vreemde en kritische blikken. Een uiterst dunne begeleiding kleurt deze broze en kittige miniatuur in. Ich atmet’ einen linden Duft is een prachtig verstild liefdeslied vol subtiele woordspelingen, en in het tedere Liebst du um Schönheit komt spanning tussen verzet en verlangen tot uiting
in de voortdurende maatwisselingen van 2/4, 3/4 en 4/4. In Um Mitternacht overdenkt de zangeres het menselijk lot, begeleidt het orkest haar met breed opgezette contrapuntische lijnen. Tot slot Ich bin der Welt abhanden gekommen, een afscheidslied waar elke luisteraar zijn eigen betekenis aan kan geven.

Tweede symfonie van Robert Schumann
Schumann’s Tweede symfonie stamt uit een donkere tijd in zijn level. Zoals alle symfonisten na Beethoven worstelde hij om naar die maatstaven een waardig werk neer te zetten, maar leed vooral te lijden van een depressie, duizeligheid en gesuis in zijn oren. Hij schreef zelf in een brief “Ja ik kan wel zeggen dat het leek alsof mijn geest zich verzette en dat ik de weerstand die van invloed was op de muziek juist probeerde te bevechten om mijn toestand te verbeteren. Het eerste deel is vol van die strijd en qua karakter zeer humeurig en weerbarstig.” Pas bij het laatste deel leek hij zich weer in orde te voelen, en helemaal na voltooiing van de symfonie. Tussen al die noten zitten verborgen verbanden en citaten waarin Schumann refereert aan de grote meesters Bach en Beethoven, en verklaart zijn hevige gevoelens voor zijn geliefde Clara.

Foto: Tatjana Dachsel

Ster advertentie
Ster advertentie