Vrijdagconcert: Tijden van Oorlog

Vrijdagconcert 02-11-2018

Tijden van oorlog
Precies 100 jaar na het einde van de Eerste Wereldoorlog kunnen we de verschrikkingen van toen nog altijd in muziek horen. Sommige componisten maakten de oorlog zelfs van dichtbij mee en verwerkten hun ervaringen in hun werken. Ter herdenking speelt het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Kevin John Edusei, met mezzosopraan Ève-Maud Hubeaux en pianist Severin von Eckardstein als solisten, deze oorlogsmuziek.

Debussy en Diepenbrock
De Franse componist Claude Debussy (1862-1918) vluchtte met veel andere Parijzenaars naar het veiliger zuiden. Zijn stiefzoon moest onder de wapenen. Speciaal voor een boek voor de Belgische koning Albert, die alles had gedaan om de Duitse inval tegen te houden, schreef Debussy zijn Berceuse héroïque voor piano. Het sobere begin reflecteert de donkere stemming van die tijd, maar de climax, waarin het Belgische volkslied wordt geciteerd, straalt een plechtige steun uit. In 1915 maakte Debussy een orkestversie van dit stuk, wat de aandacht trok van de Nederlandse componist Alphons Diepenbrock (1862-1921). Omdat de partituur door de oorlog niet naar Nederland kon komen, maakte hij zelf een orkestratie. Kort na het einde van de Eerste Wereldoorlog dirigeerde hij het in Nederland, mede als eerbetoon aan Debussy, die eerder dat jaar was overleden.

Dramatiek
De Nederlandse componist Matthijs Vermeulen (1888-1967) was een protegé van Diepenbrock. Hij componeerde La veille (De nachtwake) oorspronkelijk voor stem en piano, maar maakte er later een orkestversie van. De tekst is van de Franse dichter François Porché (1877-1944) en beschrijft een soldaat op de dag voordat hij naar het front gaat. Vermeulen zei erover: 'Toen ik La veille maakte was ik compleet verzwolgen door het element muziek, doch altijd daarna heb ik La veille nimmer kunnen horen zonder ten diepste geschokt, bijna vermorzeld te worden door de tekst.'

Pianoconcert voor de linkerhand
Zijn ervaringen aan het front waren genoeg om hem te veranderen: Maurice Ravel (1875-1937) reed met een auto gewonden van het front naar het ziekenhuis. Waar zijn muzikale stijl voorheen rijk en luxueus klonk, was dat na de Eerste Wereldoorlog voorgoed voorbij. Vele jaren later zou de oorlog nog op een andere manier zijn muziek vormen. De pianist Paul Wittgenstein had aan het front zijn rechterarm verloren en vroeg Ravel een pianoconcert voor hem te schrijven. Het werd een concert met een donkere toon die de tijden van oorlog weerspiegelt.

Een mengeling van stijlen
De Duitse componist Rudi Stephan (1887-1915) gold als een van de meest veelbelovende talenten van zijn generatie, maar hij kreeg niet de kans om een zonnige toekomst tegemoet te gaan. Hij kwam om aan het front in de Eerste Wereldoorlog. Een jaar voor het begin van de oorlog componeerde hij Musik für Orchester, dat de verschillende muziekstijlen van die tijd in zich verenigt. Zowel laat-romantiek als het expressionisme van de Tweede Weense School (Richard Strauss en Schönberg) klinken erin door.

Een karikatuur van een wals
La valse van Ravel was oorspronkelijk bedoeld als ballet, dat tijdens de oorlog in opdracht van de Russische impressario Sergej Diaghilev was gecomponeerd. Maar toen Diaghilev het hoorde, zei hij: 'Een uitstekend stuk, maar niet geschikt als ballet.' En als je La valse hoort, snap je misschien wat hij bedoelde. Het is een karikatuur van een wals: geen enkele melodie klinkt ongeschonden.

Lees meer in het programmaboekje

Vrijdagconcert: Tijden van Oorlog

Concert informatie

Opnamedatum:
vrijdag 02 november 2018

Componisten:
Debussy, Claude / Vermeulen, Matthijs / Dupont, Gabriël / Ravel, Maurice / Stephan, Rudi

Uitvoerenden:
Radio Filharmonisch Orkest / Edusei, Kevin John / Hubeaux, Ève-Maud / Eckardstein Severin von

Tijdperken:
Moderne muziek

Omroep:
AVROTROS

Locatie:
TivoliVredenburg

Dit concert is nog 85 dagen beschikbaar

Luister ook

Mijn favorieten

App de studio

Je moet minimaal 16 jaar zijn om deel te nemen aan deze dienst. Wil je meer informatie over hoe NPO omgaat met je gegevens, lees dan ons privacy statement