STER Advertentie

Francis Poulenc en Balinese gamelanmuziek: verschillender kunnen muziekstijlen niet zijn, zou je zeggen. En toch hebben ze met elkaar te maken. Op de Parijse Exhibition coloniale in 1931 hoorde Poulenc deze slagwerkmuziek van Bali. Een jaar later gaf hij die ervaring weerklank in zijn Concert voor twee piano's en orkest. Maar ook Mozart en Ravel komen ook om de hoek kijken in dit geliefde werk. Deze week is het 120 jaar geleden dat de veelzijdige Poulenc werd geboren.

La belle époque
Overvloedige luxe, geurende parfums en blinkende schoonheid - Poulenc groeide op in een kleurrijke tijd: La belle époque. In deze decennia voorafgaand aan de Eerste Wereldoorlog konden toerisme, wereldhandel en allerlei kunststijlen namelijk tot bloei komen vanwege de toenemende welvaart. Franse componisten vervlochten exotische klanken van over de hele wereld met hun eigen, weelderige muziek. Debussy, bijvoorbeeld, gebruikte de karakteristieke pentatonische toonladder, die veel in Chinese muziek voorkomt.

Zo wordt Balinese gamelanmuziek gespeeld.

Razendsnelle gamelan
Ook al waren de tijden van La belle époque al vervlogen toen Poulenc zijn Concert componeerde, de geuren en kleuren van toen smeulen nog na in de muziek. Voor de echo van de Balinese gamelanmuziek hoef je niet ver te zoeken: meteen aan het begin van het stuk laat Poulenc zijn ervaring van de expositie in Parijs horen. Gamelan is de benaming voor zowel het muziekgenre als de instrumenten en de groep musici die de muziek maken. Met een ensemble van allerlei slagwerkinstrumenten, zoals xylofoons, drums en gongs, worden vingervlugge en ingewikkelde ritmes gespeeld.

Mozart en Ravel
Maar naast dit exotische geluid hoor je ook muziek uit het verleden in het Concert voor twee piano's. Soms lijkt het wel alsof je de 'jazzy' en luxueuze muziek van Ravel uit La belle époque hoort. Maar ook Mozart doet duidelijk zijn intrede. De percussieve gamelanloopjes die het eerste deel openen, gaan over in muziek die zomaar uit een van zijn pianoconcerten had kunnen komen. Dit denk je al helemaal aan het begin van het tweede deel. Maar plotseling maakt de muziek een magische wending naar rijke orkestklanken, een zweem van La belle époque.

Ricardo Viñes speelt Debussy's Poissons d'or (Goudvissen) in 1930.

Piano
Poulenc was trouwens niet bepaald onbekend met de piano. Al op zijn vijfde kreeg hij zijn eerste pianolessen van zijn moeder, zelf een voortreffelijk pianiste. Met componeren was hij net zo vroegrijp: zijn eerste werken publiceerde hij al voordat hij ooit een opleiding had gevolgd. In zijn tienerjaren kreeg Poulenc pianolessen van Ricardo Viñes, een vriend en interpretator van Debussy en Ravel. Poulenc werd opgenomen in het Parijse muziekleven: hij sloot zich aan bij Le Groupe des Six, een groep van zes componisten die zich afzette tegen de romantische stijl. Zulke vooruitstrevende muziek werd onder andere gespeeld in de Parijse muzieksalon van Winnaretta Singer, Princesse Edmond de Polignac, een invloedrijke mecenas. Poulenc droeg zijn Concert voor twee piano's en orkest aan haar op. Maar of je nu pianomuziek, orkestwerken of religieuze koormuziek van Poulenc hoort, altijd word je verrast door de veelkleurigheid en rijkdom aan muzikale stijlen.

Omslag: Bal Blanc (1903) van Joseph-Marius Avy (1871-1939)